Zestig jaar in twintig liedjes
De afspeellijst loopt van Jorge Ben in 1963 tot Liniker in 2024. Daartussen: het album dat Tropicália zijn naam gaf, een samba van een man die tot zijn 65e wachtte om een album op te nemen, een protestlied dat zo langs de censuur van de dictatuur liep, de beweging uit Recife die maracatutrommels aan vervormingspedalen koppelde, rap uit São Paulo en wat er op dit moment ook maar uit Brazilië komt.
Falando Mixtape #1 is onze eerste poging om dat in één luisterbeurt te vangen. Twintig liedjes, losjes geordend op tijdperk in plaats van strikt op datum, met extra ruimte voor nummers die Brazilianen elkaar nog steeds aan tafel kunnen toezingen.
Hij staat ook op Tidal en als YouTube-afspeellijst, met dezelfde twintig nummers in dezelfde volgorde.
Let voor je op afspelen drukt op één ding: in Braziliaanse muziek zijn de schrijver en de zanger van een lied heel vaak twee verschillende mensen. Niemand behandelt dat als een mindere versie. Caetano schreef 'Baby' en Gal Costa heeft het zich eigen gemaakt. Candeia schreef 'Preciso Me Encontrar' en het behoort Cartola toe. Drie van deze twintig zijn oude liedjes die tientallen jaren later opnieuw werden opgenomen door artiesten die niets met het schrijven ervan te maken hadden. Steeds is de latere versie degene die het land heeft onthouden.
Nummers 1 tot en met 11: de canon
- Baby — Gal Costa and Caetano Veloso. Caetano schreef het, Gal zong het de geschiedenis in en het verscheen in 1968 op Tropicália: ou Panis et Circensis, het album dat een beweging haar naam gaf. De tekst geeft de luisteraar een opdracht: você precisa aprender inglês, je moet Engels leren. Nummer één van een Portugese afspeellijst. We hielden het er toch in.
- Mas, Que Nada! — Jorge Ben Jor. Van zijn debuut uit 1963, drie jaar later door Sergio Mendes wereldwijd geëxporteerd, en nog altijd de meest verkeerd begrepen titel uit de Braziliaanse muziek. Mas que nada [maz kie NAA-da] betekent niet 'maar dat niets'. Het betekent 'echt niet', 'vergeet het' of 'kom nou'. Hij voegde de 'Jor' pas tientallen jaren later toe, naar verluidt omdat zijn royalty's steeds op de rekening van George Benson belandden.
- Tudo O Que Você Podia Ser — Milton Nascimento. Geschreven door Lô en Márcio Borges voor Clube da Esquina (1972), het dubbelalbum dat een groep vrienden uit Minas Gerais maakte en waar Brazilië nooit helemaal overheen is gekomen. De titel bevat één onvoltooid verleden tijd die enorm veel werk doet: alles wat je had kunnen zijn.
- Preciso Me Encontrar — Cartola. Cartola hielp in de jaren twintig sambaschool Mangueira oprichten en nam pas op zijn 65e een soloalbum op. Dit lied, geschreven door Candeia, verscheen in 1976 op Cartola II en klinkt precies als een man met zoveel leven achter zich. Preciso me encontrar: ik moet mezelf vinden.
- Brasil Pandeiro — Novos Baianos. Assis Valente schreef het in 1940 voor Carmen Miranda. Zij luisterde en zei dat het niet goed was. Tweeëndertig jaar later namen de Novos Baianos het op aanraden van João Gilberto op voor Acabou Chorare. Het was het enige lied op de plaat dat ze niet zelf schreven, en het werd een standaardnummer.
- O Descobridor Dos Sete Mares — Tim Maia. Tim Maia bracht zijn jeugd door in de Verenigde Staten en kwam thuis met soulmuziek in zijn bagage. Vervolgens bouwde hij een loopbaan op door die aan Braziliaanse pop vast te lassen. Het titelnummer uit 1983 betekent 'de ontdekker van de zeven zeeën', ongeveer zoals hij zichzelf ook presenteerde.
- Apesar De Você — Chico Buarque. De censor die dit in 1970 goedkeurde zag er een lied over een slechte relatie in. Binnen drie maanden waren meer dan honderdduizend exemplaren verkocht voordat iemand binnen de dictatuur doorhad wie você was. Toen werd het verboden en werden de resterende platen vernietigd. Apesar de [a-peh-ZAR djie] betekent 'ondanks'.
- Não Deixe O Samba Morrer — Alcione. Alcione's doorbraak uit 1975, geschreven door Edson Conceição en Aloísio Silva. Een halve eeuw later is het nog steeds de betrouwbare test of een zaal vol Brazilianen gaat zingen.
- Bicicleta — Marcos Valle. Valle schreef 'Samba de Verão', in de Engelstalige wereld bekend als 'Summer Samba'. In plaats van daar voorgoed op te teren maakte hij in de jaren tachtig boogieplaten. Bovendien is bicicleta een gratis woordenschatwoord, fiets, dat je nu al hebt geleerd.
- O Tempo Não Pára — Cazuza. Cazuza was ernstig ziek door aids toen hij dit in 1988 opnam. Hij stierf twee jaar later op zijn 32e. Een kleine spellingopmerking: de hervorming van 2009 schrapte het accent dat pára (het werkwoord) van para (het voorzetsel) onderscheidde. De titel is technisch dus nu 'O Tempo Não Para'. Iedere Braziliaanse albumhoes negeert dat.
- Evidências — Chitãozinho & Xororó. De sertanejo-ballade uit 1990 die na middernacht als tweede volkslied van Brazilië functioneert. Er is een heel artikel over wat je ervan leert, want het leert je verrassend veel.
Nummers 12 tot en met 14: het luide gedeelte
- Maracatu Atômico — Chico Science & Nação Zumbi. Jorge Mautner en Nelson Jacobina schreven het in 1974. Chico Science nam het in 1996 en haalde het door mangue beat, de beweging uit Recife die traditionele maracatutrommels op rock en hiphop aansloot. Hij stierf het jaar daarop bij een auto-ongeluk, op zijn dertigste. Daarom klinkt iedere manguebeatplaat nog altijd als een begin.
- Vida Loka, Pt. 1 — Racionais MC's. Rap uit São Paulo uit 2002 en met afstand het moeilijkste Portugees hier: snel, informeel, regionaal en volkomen onverschillig of je het kunt bijhouden. Daarom staat het op de lijst. Op een gegeven moment moet je de taal op volle snelheid horen, zonder zoetstof.
- Tempo Perdido — Legião Urbana. Brasília, 1986. Renato Russo schreef regels die een hele generatie Brazilianen nog steeds op verzoek kan opdreunen. Dat kun je over weinig liedjes in welke taal dan ook zeggen.
Nummers 15 tot en met 20: wat er nog steeds gebeurt
- Chocolate — Ana Frango Elétrico. Van Little Electric Chicken Heart (2019). Rio, losjes en grappig, en een goed bewijs dat de traditie niet tot een museum is verstard.
- Último Romance — Los Hermanos. Geschreven door Rodrigo Amarante voor Ventura in 2003. Amarante schreef en zong later 'Tuyo', het themanummer van Narcos. Veel mensen kennen dus zijn stem zonder zijn naam te kennen. De band ging in 2007 op pauze en hun reünieconcerten zijn nog steeds binnen minuten uitverkocht.
- volta e meia — O Terno, Devendra Banhart, Shintaro Sakamoto. De band van Tim Bernardes zette in 2019 de deur open voor een zanger die in het Spaans werkt en een Japanse liedjesschrijver die in het Japans werkt. De titel is de les: volta e meia betekent 'zo nu en dan'.
- TRADUÇÃO — Black Pantera. Een zwart hardcoretrio uit Uberaba in Minas Gerais. Bassist Chaene da Gama schreef dit nummer op Perpétuo (2024) voor zijn moeder, Dona Guiomar, over de uitputtende dagelijkse routine van zwarte Braziliaanse moeders. Het stilste lied dat ze hebben en het luidste op de plaat.
- CAJU — Liniker. Liniker werd in 2022 de eerste trans vrouw die een Latin Grammy won. Caju (2024) is het album dat daarna kwam. Een caju [ka-ZJOE] is de cashewvrucht, dat geelrode ding aan de boom. De noot die je al kent is de castanha de caju die eronder hangt.
- Várias Queixas — Gilsons. Olodum nam het als eerste op, in 2012. Daarna bewerkten José Gil en zijn neven Francisco en João, de zoon en kleinzoons van Gilberto Gil, het in 2019. Ze veranderden een regionale hit uit Bahia in het lied dat iedere januari uit elke auto in Brazilië klinkt. Zestig jaar na nummer twee is het familiebedrijf nog steeds open.
Druk op afspelen
Twintig liedjes, zestig jaar, één middag. Rond nummer elf merk je ergens dat je meer van de tekst volgt dan verwacht. Dat is het goede soort verrassing.
Wil je dat testen met gesproken taal in plaats van zang, dan laat Echte gesprekken twintig seconden echte Braziliaanse audio horen. Je krijgt één vraag die je in het Portugees beantwoordt, afgestemd op je niveau. Hetzelfde oor, zonder melodie om op te steunen.
Bora? Begin gratis met Falando.
