Stel je voor: je bent net geland op luchthaven Guarulhos in São Paulo en de taxichauffeur begroet je met een hartelijk 'Tudo bem?' Je hoofd is leeg. Je klungelt met je vertaalapp terwijl achter je een rij ontstaat en iemand dit ongetwijfeld opneemt voor zijn Instagram-verhaal.
Drie jaar geleden was ik dat: een marketingmedewerker die dacht dat twee weken Duolingo genoeg voorbereiding waren om naar São Paulo te verhuizen. Spoiler: niet dus. Maar nadat ik per ongeluk kippenhartjes in plaats van kipfilet bestelde, coração tegenover peito, vroeg waar de 'preservatives' in mijn eten zaten — preservativos blijkt condooms te betekenen — en mijn huisbaas vertelde dat zijn appartement 'heerlijk' was in plaats van 'geweldig', leerde ik iets belangrijks.
Brazilianen adopteren je letterlijk als je Portugees probeert te spreken. Zelfs verschrikkelijk Portugees. Eigenlijk vooral verschrikkelijk Portugees.
Voordat je dus met alleen 'obrigado' en hoop in Brazilië landt, deel ik de zinnen die er echt toe doen. Geen leerboektaal, maar echte zinnen waarmee je eten, onderdak en misschien een uitnodiging voor iemands neefs verjaardag krijgt. Dat gebeurt vaker dan je denkt.
Maar waarom zou je eigenlijk moeite doen?
Ik snap het. Je denkt: kan ik niet gewoon wijzen en glimlachen? Zeker. Maar niemand vertelt je dit over Brazilië: slechts ongeveer vijf procent van de mensen spreekt vloeiend Engels. Vijf procent!
In Madrid of Berlijn kun je je met Engels redden. In São Paulo? De Uber-chauffeur die je van het vliegveld haalt spreekt het waarschijnlijk niet. De vrouw in de padaria, de bakkerij waar je je ochtendkoffie haalt, zeker niet. Die prachtige strandverkoper in Rio met açaí? Nee hoor.
Maar dit is het mooie: zodra je zelfs maar eenvoudig Portugees probeert, verandert alles. Je wordt uitgenodigd op familiechurrascos, buren brengen eten omdat je 'die gringo bent die het probeert' en op de feira krijg je af en toe de Braziliaanse prijs in plaats van de toeristenprijs.
Vorige week besteedde mijn kapper een halfuur extra aan straattaal uit São Paulo, alleen omdat ik 'Tudo bem?' vroeg in plaats van naar een kapselfoto op mijn telefoon te wijzen. Dat is Brazilië.
De eenvoudige zinnen die echt tellen, geloof me
1. 'Tudo bem?' / 'Tudo bom?': het Zwitserse zakmes van de begroetingen
Uitspraak: TOE-doe bẽj / TOE-doe bõ Je antwoordt met: 'Tudo bem!' Ja, dezelfde zin
Vergeet alles uit je leerboek Portugees. Niemand zegt hier 'Como vai?' Het is de hele tijd 'Tudo bem?' Ochtend? Tudo bem. Avond? Tudo bem. Iemand snijdt je af in het verkeer van São Paulo? Verrassend genoeg ook tudo bem, gevolgd door wat kleurrijke uitdrukkingen die ik je niet ga leren.
Ik telde ooit dat ik deze zin op één dag 31 keer hoorde. Het is een begroeting, vraag, antwoord en filosofische levensuitspraak in één.
2. 'Com licença': je magische deuropener
Uitspraak: kõ lie-SEN-sa
Deze zin laat menigten letterlijk voor je wijken. Hij werkt in volle metro's, drukke markten en die junifeesten waar je onmogelijk doorheen komt. Maar wat niemand zegt: de manier waarop telt. Te zacht en niemand hoort je. Te hard en je bent de onbeleefde buitenlander. Raak precies beleefd maar vastberaden en Brazilianen maken bijna choreografisch een pad voor je.
Een kort verhaal: ik zat ooit tijdens carnaval vast in een gangpad van een markt in Salvador. Eén goed geplaatst 'com licença' en de menigte week als de Rode Zee. Een oudere dame klopte zelfs op mijn arm en zei 'muito bem!', heel goed.
3. 'Quanto custa?': de geldvraag
Uitspraak: KWAN-toe KOES-ta
Overal onmisbaar, maar vooral op markten waar prijzen op mysterieuze wijze niet aangegeven zijn. Dit leerde ik op de harde manier: vraag het altijd VOORDAT je te geïnteresseerd kijkt. Toon eerst te veel enthousiasme voor die havaianas, slippers, en de prijs verdubbelt ineens.
Ook leuk: in toeristische gebieden kan deze vraag in het Portugees in plaats van Engels soms een andere, betere prijs opleveren. Niet altijd, maar vaak genoeg om te proberen.
4. 'Não entendo': je paniekknop
Uitspraak: nãw en-TEN-doe
Als iemand in razendsnel Portugees begint over... iets, misschien de weg of misschien een levensverhaal, soms lastig te onderscheiden, is dit je reddingslijn. Het mooie is dat Brazilianen hiervan niet gefrustreerd raken. Ze veranderen juist in kampioenen uitbeelden.
Nadat ik 'não entendo' zei, beeldde ooit het volledige personeel van een restaurant uit hoe je een ingewikkeld zeevruchtengerecht eet. De tafel naast me deed mee. Diner-theater op zijn best.
Sterk alternatief: 'Fala mais devagar, por favor', spreek langzamer, alsjeblieft. Al is 'langzaam' voor Brazilianen eerlijk gezegd nog steeds behoorlijk snel.
5. 'Por favor' en 'Obrigado/a': de basis die geen basis is
Uitspraak: por fa-VOR / o-brie-GAA-doe voor een man / o-brie-GAA-da voor een vrouw
Ja, die ken je. Maar hier struikelde ik MAANDEN over: het geslacht. Mannen zeggen obrigado, vrouwen obrigada. Het gaat om JOUW geslacht, niet om degene die je bedankt.
Ik zei een maand lang 'obrigado'. Mijn Braziliaanse vrienden waren te beleefd om me te verbeteren, maar ik vroeg me af waarom ik vreemde blikken kreeg. Uiteindelijk vroeg een buurkind waarom ik 'als een jongen' praatte. Kinderen, hè. Die vertellen je de waarheid.
Brazilianen zeggen deze woorden trouwens voortdurend. Meerdere keren per zin. Dat is hier niet overdreven, maar gewoon beleefd. Omarm het.
De overlevingszinnen, want wc's en eten zijn niet onderhandelbaar
6. 'Onde fica...?': onmisbaar om je weg te vinden
Uitspraak: ON-djie FIE-ka
Google Maps gaat je in Brazilië verraden. Gewoon echt. Misschien ligt het aan de huisnummers, misschien aan het feit dat de helft van de bedrijven niet op Google staat, misschien aan Braziliaanse magie. Maar je hebt deze zin nodig.
Dringendste toepassing: 'Onde fica o banheiro?' Na je derde caipirinha wordt dit cruciale informatie.
Andere levensreddende varianten:
- Onde fica a farmácia? De apotheek, want dat straateten kan terugvechten
- Onde fica o caixa eletrônico? De geldautomaat; je komt plekken tegen die alleen PIX of contant geld aannemen, geloof me
- Onde fica a cerveja mais gelada? Waar is het koudste bier? Hiermee maak je meteen vrienden
7. 'Pode repetir?': de eerlijke zin
Uitspraak: PÒ-djie heh-peh-TSJIER
Brazilianen praten snel. Echt snel. Zo snel dat je je afvraagt of ze wel ademen. Deze zin is je vriend. Gebruik hem vaak. Geen schaamte.
Een tip die ik eerder had willen kennen: zet er 'mais devagar', langzamer, achter. 'Pode repetir mais devagar?' Al is Braziliaans langzaam nog steeds wat de meeste mensen snel noemen.
8. 'A conta, por favor': de rekening, alsjeblieft
Uitspraak: a KON-ta, por fa-VOR
In Brazilië is om de rekening vragen niet onbeleefd, maar nodig. Als je niets vraagt, laten ze je zitten tot het restaurant sluit. Dat is juist beleefd bedoeld: ze jagen je niet op.
Ik zat eens drie uur in een restaurant op de rekening te wachten voordat ik besefte dat ik moest vragen. De ober leek niet te begrijpen waarom ik zo lang met lege borden zat. Nu weet ik het.
Is de boteco te luid om je te horen en moet je weg? Er is ook een magisch gebaar voor de rekening, maar dat is voor een andere keer.
Bonuszin: 'Aceita cartão?', accepteren jullie kaarten? Nog heel wat plekken doen dat niet, vooral de goede.
9. 'Que delícia!': het compliment voor eten
Uitspraak: kie deh-LIE-sie-a
Wil je iemands dag goedmaken? Zeg dit over diens vegan eten. Welk vegan eten ook. Straateten, huisgemaakte gerechten, dat twijfelachtig ogende gerecht in de boteco: 'que delícia!' opent deuren en harten.
10. 'Legal!': het antwoord op alles
Uitspraak: leh-GAL, met de nadruk op GAL
Dit gaat niet over de wet. Het betekent leuk of gaaf en je kunt het letterlijk overal voor gebruiken. Laat iemand foto's zien? Legal! Stelt iemand een restaurant voor? Legal! Begrijp je helemaal niets van wat iemand net zei, maar moet je reageren? Legal!
Het is de Portugese versie van het Engelse 'nice': overal toepasbaar en altijd passend. Zeg bij twijfel 'legal' en knik.
Je brandende vragen, die ik ook had
'Wat als ik te veel schaamte voel om het te proberen?'
Het geheim: Brazilianen vinden het GEWELDIG als buitenlanders Portugees proberen te spreken. Geweldig. Je kunt letterlijk 'ik houd van kaas' in het Portugees zeggen en iemand complimenteert je taalvaardigheid. De lat ligt zo laag dat hij onder de grond zit. Gebruik dat in je voordeel.
'Kan ik in toeristische gebieden met alleen Engels overleven?'
In Copacabana of toeristische plekken in São Paulo? Misschien. Maar je mist al het goede. De beste restaurants hebben geen Engelse kaart. De leukste cafés zijn waar geen Engels wordt gesproken. En die levensveranderende vegan feijoada? Die maakt iemands oma, die zeker geen Engels spreekt.
Tijd om te stoppen met lezen en te beginnen met praten
Ik woon nu drie jaar in São Paulo. Mijn Portugees is nog steeds vreemd. Ik meng formaliteit uit São Paulo met informele taal uit Rio en gooi er soms uitdrukkingen tussen van mijn zeventigjarige buurvrouw die niemand onder de vijftig gebruikt. Maar weet je? Het werkt.
Vorige maand onderhandelde ik in het Portugees over mijn huur: tweehonderd reais bespaard! Vorige week begreep ik een grap in een boteco en lachte ik echt op het juiste moment. Gisteren zei de man van de bakkerij op de hoek dat mijn Portugees 'beter werd' in plaats van 'interessant'. Enorme vooruitgang.
Je hebt geen perfect Portugees nodig. Je hebt moedig Portugees nodig. Rommelig Portugees vol fouten dat per ongeluk hilarisch is en Brazilianen laat glimlachen en helpen.
Begin morgenochtend met 'Tudo bem?'. Zeg het tegen je Uber-chauffeur, hotelreceptionist of iemand in de koffiezaak. Zie het gezicht oplichten. Voel het contact. Dat is Brazilië dat zich voor je opent.
Kun je met alleen deze tien zinnen vooruit? Min of meer. Wil je hier echt vrienden maken en de Braziliaanse cultuur beleven, dan heb je iets meer nodig. Meld je aan bij Falando en begin met leren. Of niet, je mag doen wat je wilt. Ik ben je ouder niet!
Boa sorte, en onthoud: zeg bij twijfel gewoon 'Legal!' en glimlach. Werkt iedere keer.
