Inhoudswaarschuwing: deze uitleg over Braziliaans gevloek is bedoeld voor volwassen taalleerders. Er staan zware scheldwoorden en grove seksuele woorden in, en in een duidelijk aangegeven gedeelte aan het einde ook discriminerende beledigingen. Alles staat voluit, want een woord dat je alleen als een rij sterretjes hebt gezien herken je moeilijk in een rumoerig café. Ben je op je werk of leest er een kind mee, bewaar dit dan voor later.
De eerste keer dat ik pelada speelde, het informele voetbal dat Brazilianen na hun werk op ieder vrij veldje spelen, kwam ik thuis met twaalf nieuwe woorden die ik niet op kantoor kon gebruiken. Onze keeper riep porra! toen hij een doelpunt tegen kreeg. Tien minuten later riep hij het weer, ditmaal grijnzend na een redding. Een verdediger zei iets kleurrijks over mijn moeder toen ik de bal langs hem speelde. Aan het einde van de avond was hij degene die me naar huis bracht.
Braziliaans-Portugese scheldwoorden hoor je overal. Verrassend veel ervan zijn helemaal niet boos bedoeld. Waar Brazilianen wel gevoelig voor zijn, is tegen wie je zo'n woord richt. Hieronder staan de woorden op volgorde, van 'kan waar iedere oma bij is' tot 'nooit zeggen', met uitleg over hun rol in echte gesprekken.
Hoe schelden werkt in het Braziliaans Portugees
Drie gewoontes verklaren het meeste van wat je zult horen.
Mensen vloeken om situaties en beledigen personen. Porra, esqueci a senha! — 'Fuck, ik ben het wachtwoord vergeten!' — is een reactie op een vervelend moment. Niemand in de kamer vat dat persoonlijk op. Richt dezelfde kracht op een persoon en de sfeer verandert snel.
Grove woorden drukken vaak lof uit. Een concert kan foda zijn (geweldig), een uitzicht do caralho (fucking fantastisch) en een meevaller uma puta sorte (een verdomd groot geluk). Als je ieder scheldwoord als boosheid opvat, begrijp je de helft van de opgewonden gesprekken om je heen verkeerd.
De letterlijke betekenissen zijn grotendeels afgesleten. Puta que pariu betekent letterlijk 'de hoer die baarde'. Toch gebruiken mensen het zoals Engelstaligen 'holy shit' zeggen, of wij een krachtig 'tering'. Er wordt geen moeder bij betrokken.
Een klein stukje grammatica helpt bij alles wat volgt. Seu en sua voor een belediging betekenen niet 'jouw'. Seu idiota! is 'Jij idioot!' en Sua chata! is 'Wat ben jij een zeur!', tegen een vrouw. Brazilianen zetten ook de belediging voorop en de persoon erachter: o idiota do motorista betekent 'die idioot van een chauffeur', niet 'de idioot van de chauffeur'.
Braziliaanse scheldwoorden gerangschikt op risico
Zie dit als een schaal voor een buitenlander die nieuwe mensen ontmoet. Gezinnen, kantoren, regio's en vriendengroepen hebben hun eigen grenzen. Ook een accent maakt verschil: een woord dat uit de mond van een Braziliaanse vriend natuurlijk klinkt, kan bij jou harder of gewoon vreemd overkomen.
| Niveau | Voorbeelden | Ongeveer de gevoelswaarde in het Nederlands | Waar het kan |
|---|---|---|---|
| 1. Nette vervangers | caramba, poxa, putz, droga | verdorie, jeetje, potverdorie | Bijna overal |
| 2. Grof maar alledaags | merda, bosta, pô, cacete, babaca | shit, troep, eikel | Onder vrienden en in informele gesprekken |
| 3. Grof en overal te horen | porra, caralho, foda, puta que pariu | fuck, tering | Bij goede vrienden en voetbal, met beleid |
| 4. Op een persoon gericht | filho da puta, vai se foder, cuzão | hoerenjong, fuck you | Alleen als je ruzie wilt |
| 5. Nooit zeggen | beledigingen over seksualiteit, ras, beperking, herkomst of vrouwen | discriminerende scheldwoorden | Nooit |
Niveau 1: woorden die je bij iedere oma kunt zeggen
De meeste grove woorden hebben een afgezwakte tegenhanger, zoals 'verdorie' en 'potverdorie' in het Nederlands. Deze zou ik gebruiken op een nieuwe werkplek, bij een familielunch of waar kinderen meeluisteren:
- Caramba! of Caraca! (ka-RAM-ba, ka-RAA-ka): de beleefde vervangers van caralho. Caraca, que vista! — 'Wauw, wat een uitzicht!'
- Poxa! (POO-sja): het milde neefje van porra, handig bij teleurstelling. Poxa, choveu de novo. — 'Ach, het heeft alweer geregend.'
- Putz! (poets): een afgekort puta voor kleine rampen. Putz, esqueci o guarda-chuva. — 'Verdorie, ik ben mijn paraplu vergeten.'
- Droga! en Que porcaria!: 'Verdorie!' en 'Wat een rommel!' Gebruik ze waar je anders naar merda zou grijpen.
- Que saco!: 'Wat vervelend!' Saco betekent 'zak' en heeft ook een grovere tweede betekenis, maar de uitdrukking zelf is alledaags. In een paar strenge gezinnen gaan de wenkbrauwen er nog van omhoog.
- Cacilda!: een grappige vervanger, bekend geworden als cacildis door komiek Mussum. Zijn uitspraken gaan nog steeds rond als memes, dus meestal levert het een lach op.
Brazilianen hebben ook mooie manieren om iemand weg te sturen zonder ook maar te schelden:
- Vai catar coquinho! — 'Ga kleine kokosnoten rapen!'
- Vai pentear macaco! — 'Ga een aap kammen!'
- Vai plantar batata! — 'Ga aardappels planten!'
- Vai ver se eu estou na esquina! — 'Ga kijken of ik op de hoek sta!'
Ze zijn zo cartoonesk dat je ze tegen een broer of zus kunt zeggen, of tegen een vriend die maar blijft plagen.
Probeer dit in Falando: Ir pentear macaco is een van de uitdrukkingen in Uitdrukkingen oefenen, naast puxar saco, 'bij iemand slijmen'. Daarin zit hetzelfde saco als in que saco.
Niveau 2: grof, maar je hoort het op kantoor
Dit zijn de woorden waarbij een Braziliaanse ouder olha a boca! zegt — 'let op je woorden!' — zonder dat iemand echt van streek is.
Merda (MER-da) betekent 'shit' en wordt ongeveer zo gebruikt als het Engelse woord. Que merda! — 'Shit!' of 'Wat een puinhoop!' Deu merda betekent 'het ging helemaal mis'. Het heeft ook een verrassend beleefde functie: in het Braziliaanse theater wensen acteurs elkaar voor een voorstelling merda in plaats van succes, ongeveer zoals Engelstaligen 'break a leg' zeggen. Het beleefde antwoord is nog een merda, nooit obrigado.
Bosta (BÒS-ta, met een open o) betekent ook 'shit', maar neigt meer naar 'rotzooi': Esse filme é uma bosta — 'Die film is troep.' In mijn oren klinkt het iets meer als een schoolpleinwoord dan merda.
Pô (poo) is een verkort porra dat het meeste van zijn scherpte is kwijtgeraakt. Pô, cara, não faz isso! — 'Kom op, man, doe dat niet!' Onze uitleg over Braziliaans-Portugese uitroepen behandelt pô en de mildere reacties eromheen.
Cacete (ka-SEH-tsjie) is letterlijk een knuppel en ook een informeel woord voor een penis. Meestal hoor je het als versterking: Tá frio pra cacete — 'Het is verdomd koud.'
De alledaagse beledigingen op dit niveau lopen ongeveer van schoolplein tot kroeg: bobo (sufferd), chato (vervelend persoon), mané (sukkel), babaca (eikel), otário (sul, iemand die je makkelijk voor de gek houdt), en dan idiota en imbecil. Geen ervan is vriendelijk, maar een vriendschap loopt er ook niet meteen op stuk.
Niveau 3: porra, caralho, foda en de woorden die je overal hoort
Dit hoor je in voetbalcafés, in de file en in heel wat Braziliaanse films voor volwassenen. Het zijn vulgaire woorden, maar zo gewoon dat er zelden iets mis is alleen omdat je er een hoort.
Porra (ongeveer POH-ha; de rr klinkt in Rio en São Paulo als een Engelse h, vergelijkbaar met onze h) betekent letterlijk sperma. Bijna niemand bedoelt dat echter. Het is een reactie voor alle gelegenheden, even geschikt voor een gemiste bus als voor een winnend doelpunt. Porra nenhuma betekent 'helemaal niets' of 'geen sprake van': Ele não fez porra nenhuma — 'Hij heeft geen donder uitgevoerd.'
Caralho (ka-RAA-ljoe) betekent letterlijk penis. In snelle spraak en berichten wordt het vaak carai of caraio. Los is het een uitroep, ongeveer 'tering!' Het vormt ook twee uitdrukkingen die je voortdurend zult horen:
- do caralho achter een zelfstandig naamwoord betekent geweldig: Foi uma festa do caralho — 'Het was een fucking geweldig feest.'
- pra caralho achter een bijvoeglijk naamwoord of werkwoord betekent heel veel: Tá calor pra caralho — 'Het is bloedheet.'
Foda (FÒ-da, met een open o) kan geweldig of verschrikkelijk betekenen. Alleen de context vertelt je welke van de twee. Foda-se is 'fuck it' of 'het kan me niets schelen', fodeu! is 'we zijn de lul!' en tô fodido is 'ik ben de lul'. Het werkwoord foder is het grove woord voor seks en betekent ook iets verpesten of iemand naaien: Esse trânsito me fodeu — 'Die file heeft me genaaid.'
Puta betekent 'hoer'. Gericht op een vrouw hoort het bij niveau 5. In vaste uitdrukkingen werkt het echter als versterking. Puta que pariu! (POE-ta kie pa-RIE-oe) is 'tering!' of 'godverdomme!', afhankelijk van het nieuws. Uma puta voor een zelfstandig naamwoord betekent 'een verdomd grote/goede', en estar puto betekent woedend zijn: Tô puto com ele — 'Ik ben pisnijdig op hem.'
Hetzelfde woord kan goed of slecht nieuws overbrengen:
| Woord | Als het goed gaat | Als het slecht gaat |
|---|---|---|
| foda | O show foi foda. — De show was geweldig. | A semana tá foda. — Deze week is loodzwaar. |
| caralho | Um lugar do caralho. — Een fucking fantastische plek. | Caralho, perdi o ônibus! — Fuck, ik heb de bus gemist! |
| puta | Uma puta ideia. — Een verdomd goed idee. | Que puta azar. — Wat een klotengeluk. |
| porra | Porra, que golaço! — Fuck, wat een doelpunt! | Porra, travou de novo. — Godver, het loopt alweer vast. |
Als een vriend over zijn week vertelt en foi foda zegt, feliciteer je hem dan of troost je hem? Kijk naar zijn gezicht voordat je antwoordt.
In berichten krimpen de meeste van deze woorden tot letters. Je ziet pqp (puta que pariu), krl of crl (caralho), fdp (filho da puta), vsf (vai se foder) en tnc (tomar no cu). Onze uitleg over WhatsApp-taal behandelt de nettere afkortingen die de rest van een groepschat vullen.
Probeer dit in Falando: ben je 18 jaar of ouder, zet dan Expliciete content inschakelen aan in je leerinstellingen om Falando's expliciete woordenschat te zien, waaronder porra, foda-se en puta que pariu. Voor de grammatica erachter lees je de C2-lessen Schelden 101: foda, foder en caralho en Schelden 102: puta, porra, merda en bosta.
Niveau 4: beledigingen gericht op een persoon
Hier wordt dezelfde woordenschat persoonlijk. Porra bij een gevallen telefoon is niveau 3. Vai se foder tegen degene die tegen je aan liep is niveau 4. Wat er daarna gebeurt, zul je zelf moeten afhandelen.
De familie 'rot op':
- Vai se foder — 'Fuck op.'
- Vai tomar no cu — Ongeveer 'steek het in je reet', maar nog grover: letterlijk 'ga het in je kont nemen'.
- Vai pra puta que pariu — Ongeveer 'loop naar de hel'.
En de beledigingen zelf: filho da puta (hoerenjong), cuzão (klootzak), escroto (stuk vuil, letterlijk 'balzak'), desgraçado (rotzak), arrombado (een erg grove belediging, letterlijk 'opengebroken') en corno (bedrogen man).
Filho da puta is de vreemde eend. Tussen goede vrienden, met bewondering uitgesproken, kan het 'die gelukkige klootzak' betekenen: O filho da puta acertou de novo! — 'Die klootzak heeft het alweer goed!' Zeg je het iemand boos recht in zijn gezicht, dan is het een van de zwaarste dingen die je kunt zeggen. Alles waar iemands moeder bij wordt gehaald werkt op dezelfde manier.
Voetbalstadions hebben hun eigen regels. Een menigte noemt de scheidsrechter negentig minuten lang ladrão (dief) en corno en gaat daarna thuis eten. Die regels gelden buiten het stadion niet meer.
Ook het verkeer heeft een eigen woordenschat. Aan de milde kant vind je barbeiro! (letterlijk 'kapper', bedoeld als slechte chauffeur), tá cego? ('ben je blind?') en ô, mané! ('hé, sukkel!'). Zit je zelf achter het stuur, dan zou ik het daarbij laten.
Niveau 5: nooit zeggen
Dit gedeelte noemt discriminerende scheldwoorden zodat je ze kunt herkennen. Ze staan hier alleen om te begrijpen wat je hoort.
Sommige hiervan hoor je terloops, en juist daardoor kunnen taalleerders de fout ingaan.
Seksualiteit en gender. Viado (een verandering van veado, 'hert') en bicha zijn scheldwoorden voor homomannen, sapatão richt zich op lesbiennes en traveco op trans vrouwen. Je zult heteroseksuele mannelijke vrienden elkaar voor de grap viado horen noemen. Sommige Braziliaanse lhbtiq+'ers gebruiken viado en bicha onderling. Geen van beide is een uitnodiging voor jou. Sinds een uitspraak van het Hooggerechtshof in 2019 zijn homofobie en transfobie strafbaar onder de Braziliaanse racismewet. Voetbalscheidsrechters krijgen de instructie wedstrijden stil te leggen bij homofobe spreekkoren.
De verbinding met het hert verklaart een merkwaardig bijgeloof en laat zien hoe beladen het woord nog steeds is. In de jogo do bicho, een illegale straatloterij waarin iedere groep getallen een dier heeft, is het hert groep 24. Veel Braziliaanse mannen vermijden daarom nog steeds het rugnummer 24 op een voetbalshirt.
Ras. Een zwart persoon macaco (aap) noemen is een racistische belediging. Sinds 2023 behandelt de Braziliaanse wet racistische beledigingen als een misdrijf van racisme, bestraft met twee tot vijf jaar gevangenisstraf. Sommige alledaagse uitdrukkingen krijgen om dezelfde reden kritiek. Je kunt ze gemakkelijk overslaan: cabelo ruim ('slecht haar', over afrohaar), a coisa tá preta ('het ziet zwart', bedoeld als het gaat slecht) en mulata.
Beperking. Retardado en mongol worden achteloos gebruikt met de betekenis 'idioot'. Vervang ze door bobo of idiota.
Herkomst. In Rio wordt paraíba als belediging gebruikt voor iedereen uit het noordoosten, ongeacht de staat van herkomst. In São Paulo vervult baiano die rol. Als benaming voor iemands echte thuisstaat zijn het gewone woorden. Als belediging drukken ze vooroordelen uit.
Vrouwen. Puta, vagabunda, vadia en piranha gericht op een vrouw zijn geen versterkingen meer. Het zijn vrouwenhatende beledigingen, punt.
Braziliaanse scheldwoorden die in Portugal iets anders betekenen
| Woord | In Brazilië | In Portugal |
|---|---|---|
| bicha | een homofoob scheldwoord | een wachtrij |
| rapariga | beledigend, vooral in het noordoosten | een meisje of jonge vrouw |
| puto | woedend (tô puto) | een kind |
Een oma uit Lissabon die een rapariga simpática prijst, geeft een compliment waarmee ze in Recife echt in de problemen zou kunnen komen. Onze vergelijking van Europees en Braziliaans Portugees behandelt meer van deze verschillen.
Veelgestelde vragen over Braziliaans-Portugese scheldwoorden
Wat is het ergste scheldwoord in het Braziliaans Portugees?
Er is geen duidelijke winnaar. Discriminerende beledigingen zijn het ergst. Van de gewone scheldwoorden leiden filho da puta of vai tomar no cu, recht in iemands gezicht gezegd, het snelst tot ruzie.
Wat betekent 'porra'?
Letterlijk sperma, maar in de praktijk is het een uitroep voor allerlei situaties, ongeveer 'fuck!' of 'verdomme!' in het Nederlands. Porra nenhuma betekent 'helemaal niets'.
Is 'caralho' beledigend?
Het is vulgair, dus gebruik het niet op je werk of bij mensen die je net hebt ontmoet. Onder vrienden is het heel gewoon en do caralho is zelfs een compliment.
Wat betekent PQP?
Het is de afkorting van puta que pariu, een uitroep als 'tering' of 'godverdomme'. Je ziet het vooral geschreven in berichten en reacties.
Begrijp alles, zeg maar een klein deel
Je luisterwoordenschat zou tot en met niveau 5 moeten gaan. Deze woorden duiken op in films, liedjes en stadiongezangen. Je moet weten wanneer een gesprek omslaat. Je actieve woordenschat mag veel kleiner blijven. Mijn eigen regel na een paar jaar hier: niveau 1 bij iedereen, niveau 2 bij vrienden, niveau 3 pas nadat die vrienden het zelf tegen mij hebben gebruikt, niveau 4 nooit en niveau 5 zelfs niet in mijn hoofd.
Probeer dit in Falando: Echte gesprekken traint je gehoor met fragmenten van Brazilianen die natuurlijk praten. Trekt een reactie je aandacht, speel haar dan opnieuw af en luister naar de toon voordat je beslist wat ze betekende. Foda kan twee tegengestelde dingen betekenen; de stem vertelt je meestal welke.
En de volgende keer dat een Braziliaanse vriend je bij een pelada een nieuw woord leert, vraag je bij welk niveau het hoort voordat je het aan de eettafel van zijn moeder uitprobeert.
