Podczas czterdziestominutowego kursu Uberem przez Porto Alegre zacząłem liczyć czasowniki kierowcy. Opowiadał mi o swoim tygodniu: o ślubie kuzyna, o zalanej ulicy i o meczu Grêmio, o którym nie chciał rozmawiać, a potem mówił o nim przez dziesięć minut. Palców zabrakło mi szybko. Wtedy zauważyłem coś ciekawszego. Prawie każde zdanie opierało się na tych samych kilku czasownikach: tá, vou, fiz, acho que, tem, fica. Podręcznik czasowników, który stał u mnie na półce, miał ich setki. Kierowcy na opowieść o całym tygodniu wystarczyło dwadzieścia kilka.
Postanowiliśmy więc to zmierzyć. Oto lista najczęstszych czasowników brazylijskiego portugalskiego, ułożona według tego, jak często używają ich Brazylijczycy, z formami czasu teraźniejszego, których potrzebujesz przy każdym z nich. Po liście znajdziesz wzorce odmiany, a potem kilka niespodzianek, na przykład codzienny czasownik, który nie zmieścił się w pięćdziesiątce.
Jak ustaliliśmy ranking najczęstszych czasowników portugalskich
Falando zmierzyło częstotliwość słów w dużym zbiorze codziennej brazylijskiej portugalszczyzny, zarówno mówionej, jak i pisanej. W przypadku czasowników wszystkie formy liczą się do bezokolicznika, więc é, foi, era i sendo to w rankingu po prostu ser.
Wyniki są mocno nierówne, i to na twoją korzyść:
- Samo ser to prawie co piąta forma czasownika w codziennej mowie.
- Formy ser stanowią około 3% wszystkich wypowiadanych słów, nie tylko czasowników.
- Pierwsza dziesiątka pokrywa mniej więcej połowę form czasowników, które Brazylijczycy wypowiadają na głos.
- Pierwsza pięćdziesiątka pokrywa prawie trzy czwarte czasowników w mowie i nieco ponad połowę w piśmie.
- Czasowniki od 51. do 100. dokładają w mowie niecałe dziewięć punktów procentowych.
Krótko mówiąc: naucz się dobrze tych pięćdziesięciu, a mniej więcej trzy na cztery formy czasowników, które usłyszysz, będą należały do czasowników, które już znasz. Ile z nich znasz dziś? Policz w trakcie czytania.
50 najczęstszych czasowników brazylijskiego portugalskiego
Czasowniki zapisane pogrubieniem są nieregularne w którymś miejscu czasu teraźniejszego. Dwie ostatnie kolumny to formy, których użyjesz najczęściej: eu (ja) i forma wspólna dla você (ty), ele (on), ela (ona) i a gente (my, w codziennej mowie).
Czasowniki 1–10: maszynownia
| # | Czasownik | Znaczenie | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ser | być (tożsamość, cechy) | sou | é |
| 2 | ter | mieć; jest, są (istnienie) | tenho | tem |
| 3 | estar | być (stan, miejsce) | estou (tô) | está (tá) |
| 4 | ir | iść, jechać; zamierzać | vou | vai |
| 5 | fazer | robić | faço | faz |
| 6 | poder | móc | posso | pode |
| 7 | ver | widzieć | vejo | vê |
| 8 | ficar | zostawać, stawać się | fico | fica |
| 9 | saber | wiedzieć, umieć | sei | sabe |
| 10 | dar | dawać; dać się (być możliwym) | dou | dá |
Dziewięć z pierwszej dziesiątki to czasowniki nieregularne. Polszczyzna robi dokładnie to samo z być, iść, jeść i wiedzieć: najczęściej używane czasowniki najdłużej trzymają się dziwnych form, bo nikt nie ma okazji ich zapomnieć.
Czasowniki 11–20: opinie, chęci i potrzeby
| # | Czasownik | Znaczenie | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 11 | falar | mówić, rozmawiać | falo | fala |
| 12 | querer | chcieć | quero | quer |
| 13 | dizer | mówić, powiedzieć | digo | diz |
| 14 | achar | uważać, sądzić; znaleźć | acho | acha |
| 15 | deixar | pozwalać, zostawiać | deixo | deixa |
| 16 | vir | przychodzić | venho | vem |
| 17 | usar | używać | uso | usa |
| 18 | começar | zaczynać | começo | começa |
| 19 | conseguir | dać radę, zdołać | consigo | consegue |
| 20 | precisar | potrzebować | preciso | precisa |
Numer 14 podręczniki zwykle niedoceniają. Acho que... (A-szu ki) to brazylijskie „wydaje mi się, że...” i usłyszysz je w prawie każdej rozmowie, na każdy temat.
Czasowniki 21–30: środek stawki
| # | Czasownik | Znaczenie | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 21 | chegar | przybywać, dojeżdżać | chego | chega |
| 22 | passar | mijać, spędzać (czas) | passo | passa |
| 23 | haver | jest, są (formalnie); mieć (posiłkowy) | hei | há |
| 24 | acontecer | zdarzać się | aconteço | acontece |
| 25 | dever | powinien; być winnym | devo | deve |
| 26 | gostar | lubić | gosto | gosta |
| 27 | colocar | kłaść, wstawiać | coloco | coloca |
| 28 | olhar | patrzeć | olho | olha |
| 29 | entender | rozumieć | entendo | entende |
| 30 | chamar | wołać, nazywać | chamo | chama |
Gostar wymaga de przed tym, co lubisz: gosto de futebol (lubię piłkę nożną). Bez de też cię zrozumieją, ale zabrzmi to dziwnie.
Czasowniki 31–40: wychodzenie, wracanie i znajomość
| # | Czasownik | Znaczenie | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 31 | acabar | kończyć; właśnie coś zrobić | acabo | acaba |
| 32 | existir | istnieć | existo | existe |
| 33 | pensar | myśleć, rozważać | penso | pensa |
| 34 | sair | wychodzić | saio | sai |
| 35 | contar | opowiadać, liczyć | conto | conta |
| 36 | entrar | wchodzić | entro | entra |
| 37 | conhecer | znać (ludzi, miejsca), poznawać | conheço | conhece |
| 38 | mostrar | pokazywać | mostro | mostra |
| 39 | parecer | wydawać się | pareço | parece |
| 40 | levar | zabierać, nosić | levo | leva |
Acabar de z bezokolicznikiem znaczy „właśnie coś zrobić”: acabei de chegar, właśnie przyjechałem. Conhecer to „znać” ludzi i miejsca, a saber (nr 9) to „wiedzieć”: conheço o Rafa (znam Rafę), ale sei o nome dele (wiem, jak ma na imię). Polszczyzna ma to samo rozróżnienie, więc akurat tu masz łatwiej niż Anglicy.
Czasowniki 41–50: na co dzień
| # | Czasownik | Znaczenie | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 41 | trazer | przynosić | trago | traz |
| 42 | voltar | wracać | volto | volta |
| 43 | encontrar | znajdować, spotykać | encontro | encontra |
| 44 | lembrar | pamiętać, przypominać sobie | lembro | lembra |
| 45 | ajudar | pomagać | ajudo | ajuda |
| 46 | pegar | brać, łapać, chwytać | pego | pega |
| 47 | sentir | czuć | sinto | sente |
| 48 | tentar | próbować | tento | tenta |
| 49 | criar | tworzyć; wychowywać (dzieci) | crio | cria |
| 50 | trabalhar | pracować | trabalho | trabalha |
Pegar ma bardzo szeroki zakres: pegar um ônibus (złapać autobus), pegar uma gripe (złapać grypę), pegar o celular (wziąć telefon).
Jak odmieniać regularne czasowniki w brazylijskim portugalskim
Trzydzieści trzy z pięćdziesięciu to czasowniki regularne, więc jeden wzór na każdą końcówkę zaprowadzi cię daleko. Odcinasz -ar, -er albo -ir i dodajesz końcówki. Jedyny regularny czasownik na -ir w pierwszej pięćdziesiątce to existir, z którym trudno o ciekawe przykłady, więc poznaj abrir (otwierać), numer 64:
| Kto | falar (mówić) | entender (rozumieć) | abrir (otwierać) |
|---|---|---|---|
| eu | falo | entendo | abro |
| você, ele, ela, a gente | fala | entende | abre |
| nós | falamos | entendemos | abrimos |
| vocês, eles, elas | falam | entendem | abrem |
Tu brazylijski portugalski idzie ci na rękę. Você, ele, ela i a gente mają wspólną formę, a a gente (dosłownie „ludzie”) to w rozmowie najczęstszy sposób na powiedzenie „my”. Na co dzień wystarczą ci więc trzy formy każdego czasownika: falo, fala, falam. Jeśli zaimki są dla ciebie nowe, ten przewodnik po você, tu, a gente i nós pokazuje, kto mówi jak, region po regionie.
Trzy uwagi o wymowie oszczędzą ci wielu zdziwionych spojrzeń:
- Końcowe -o brzmi jak „u”: falo to FA-lu.
- Końcówki liczby mnogiej -am i -em wymawia się przez nos: falam brzmi mniej więcej jak FA-lał, tylko nosowo.
- W większości Brazylii końcowe -de i -te zmieniają się w „dżi” i „czi”: entende to en-TEN-dżi, a sente to SEN-czi.
Czas przeszły (pretérito perfeito) czasowników regularnych wygląda tak:
| Kto | falar | entender | abrir |
|---|---|---|---|
| eu | falei | entendi | abri |
| você, ele, ela, a gente | falou | entendeu | abriu |
| nós | falamos | entendemos | abrimos |
| vocês, eles, elas | falaram | entenderam | abriram |
Falamos i abrimos wyglądają tak samo w czasie teraźniejszym i przeszłym, a resztę załatwia kontekst. Kiedy używać tego czasu przeszłego, a kiedy drugiego (falava), to osobny temat, opisany w tekście o pretérito perfeito i imperfeito.
Do mówienia o przyszłości wystarczy czasownik numer 4: ir z bezokolicznikiem. Vou falar (powiem), a gente vai sair (wychodzimy). Podręcznikowy czas przyszły (falarei) żyje głównie w piśmie i przemówieniach, a w rozmowie brzmi sztywno. Zgadza się to z liczbami: ir pojawia się w mowie prawie sześć razy częściej niż w piśmie.
Wypróbuj w Falando: W trybie Odmiana czasowników możesz ograniczyć sesję do wybranych czasowników. Wybierz pięć regularnych z listy, na przykład falar, achar, gostar, entender i chegar, i przećwicz czas teraźniejszy. Potem przerób tę samą piątkę w czasie przeszłym.
Czasowniki nieregularne, których nie ominiesz
Siedemnaście z pięćdziesięciu łamie wzór gdzieś w czasie teraźniejszym, w tym cała pierwsza piątka. Oto te najważniejsze, z formami czasu przeszłego dla eu i você:
| Czasownik | Teraźniejszy: eu · você · nós · vocês | Przeszły: eu · você |
|---|---|---|
| ser | sou · é · somos · são | fui · foi |
| estar | estou · está · estamos · estão | estive · esteve |
| ter | tenho · tem · temos · têm | tive · teve |
| ir | vou · vai · vamos · vão | fui · foi |
| fazer | faço · faz · fazemos · fazem | fiz · fez |
| poder | posso · pode · podemos · podem | pude · pôde |
| ver | vejo · vê · vemos · veem | vi · viu |
| saber | sei · sabe · sabemos · sabem | soube · soube |
| dar | dou · dá · damos · dão | dei · deu |
| querer | quero · quer · queremos · querem | quis · quis |
| dizer | digo · diz · dizemos · dizem | disse · disse |
| vir | venho · vem · vimos · vêm | vim · veio |
| trazer | trago · traz · trazemos · trazem | trouxe · trouxe |
Kilka prawidłowości sprawia, że ta tabela jest mniej straszna, niż wygląda:
- Wyłamuje się zwykle eu. Faço, digo, trago, posso, consigo i sinto zmieniają formę pierwszej osoby, a reszta czasu teraźniejszego zachowuje się porządnie.
- Ser i ir mają wspólny czas przeszły. Fui znaczy i „byłem”, i „poszedłem” albo „pojechałem”. Fui ao Rio to wyjazd, a fui feliz lá (byłem tam szczęśliwy) to wspomnienie.
- Mówione estar gubi pierwszą sylabę. Na ulicy dużo częściej niż pełne formy usłyszysz tô, tá i tão (to, ta, tał przez nos), a w dwóch słowach tamo junto (trzymamy sztamę) mieści się cała brazylijska postawa.
- Tem i têm brzmią tak samo. Daszek oznacza liczbę mnogą tylko na papierze. To samo dotyczy vem i vêm.
Ser i estar znaczą „być”, a wyborowi między nimi poświęciliśmy osobny przewodnik.
Mowa kontra pismo: czasowniki, które Brazylijczycy częściej mówią, niż piszą
Po rozdzieleniu danych na portugalski mówiony i pisany wychodzą na jaw jedne z najprzydatniejszych faktów na tej liście.
Olhar pada w mowie mniej więcej 14 razy częściej niż w piśmie. Usłyszysz je bez przerwy jako olha na początku zdania, tak jak po polsku mówimy „słuchaj” albo „patrz”: olha, não sei (słuchaj, nie wiem).
W mowie achar wygrywa z pensar ponad trzy do jednego. Zapytaj Brazylijczyka o zdanie, a usłyszysz acho que sim (chyba tak) albo acho que não (chyba nie). Penso que... brzmi jak wypracowanie. Pierwotne znaczenie, „znaleźć”, wciąż żyje: achei minha chave (znalazłem klucz). Słownik Michaelis podaje wszystkie znaczenia, jeśli chcesz zobaczyć, jak daleko sięga jeden czasownik.
Botar to potoczna wersja „kłaść”. W mowie pada 22 razy częściej niż w piśmie. Brazylijski portugalski ma trzy czasowniki w znaczeniu „kłaść, wkładać”, a w rankingu wypadają tak: colocar na 27. miejscu, botar na 185., a pôr, którego większość podręczników uczy jako pierwszego, na 279.
Dwa czasowniki idą w drugą stronę. Haver i dever pojawiają się w piśmie ponad dwa razy częściej niż w mowie. W rozmowie dużą część ich pracy przejmuje ter: tem um problema zamiast há um problema (jest problem) i tenho que sair częściej niż devo sair (muszę wyjść). Jeśli znasz hiszpański, właśnie tu potkniesz się o nawyk z hay. A jeśli chcesz samodzielnie sprawdzać użycie słów, Corpus do Português pozwala przeszukiwać prawdziwe portugalskie teksty pod kątem dowolnego słowa.
Gdzie jest comer? Codzienne czasowniki spoza pięćdziesiątki
Zgadniesz, gdzie wylądowało comer (jeść)? Na 74. miejscu. Beber (pić) jest na 354., estudar (uczyć się) na 140., a dormir (spać) na 176.
Brazylijczycy jedzą tyle co wszyscy i mówią comer prawie pięć razy częściej, niż je piszą. Comer po prostu nie ma szans z ficar, passar i deixar, które pojawiają się w rozmowach o czymkolwiek. Jedzenie to jeden temat z wielu, a ficar pasuje prawie do każdego.
Dlatego kolejność według częstotliwości i kolejność nauki się różnią. Lista 100 najczęstszych słów brazylijskiego portugalskiego w Falando stawia comer na początku, bo potrzebujesz go pierwszego dnia. Ta lista pokazuje, na czym język opiera się najbardziej. Korzystaj z obu.
Jeśli chcesz dojść do pięćdziesięciu pięciu, oto kolejna piątka:
- tomar (nr 51): brać, pić; tomar banho to wziąć prysznic
- comprar (nr 52): kupować
- perder (nr 53): tracić, gubić, spóźnić się na (autobus)
- ganhar (nr 54): wygrywać, zarabiać, dostawać (prezent)
- continuar (nr 55): kontynuować, dalej coś robić
Najczęstsze pytania o czasowniki portugalskie
Jaki jest najczęstszy czasownik w brazylijskim portugalskim?
Ser (być). W codziennej mowie to prawie co piąta forma czasownika i mniej więcej 3 na 100 słów. Dalej są ter (mieć) i estar (drugie „być”).
Ile czasowników trzeba znać, żeby mówić po portugalsku?
Na początek mniej, niż myślisz. Pięćdziesiątka z tej listy pokrywa prawie trzy czwarte form czasowników w codziennej mowie, a kolejne 50 przenosi cię powyżej 80%. Potem każdy nowy czasownik niewiele dodaje, więc wybieraj je według tematów, które cię interesują.
Czy odmiana czasowników w brazylijskim portugalskim jest trudna?
Na papierze wygląda gorzej niż w praktyce. Você, ele, ela i a gente mają jedną formę, czasowniki regularne trzymają się jednego z trzech wzorów, a nieregularne są tak częste, że masz z nimi do czynienia bez przerwy.
Jak najlepiej zapamiętać portugalskie czasowniki?
Krótkie, regularne ćwiczenia na całych zdaniach działają lepiej niż wkuwanie tabel. Na dobry początek przeczytaj, jak ćwiczyć odmianę czasowników.
W tym tygodniu zacznij od dziesięciu czasowników
Devagar se vai ao longe, mówią Brazylijczycy: powoli zajdziesz daleko. Nie potrzebujesz wszystkich pięćdziesięciu do piątku. Weź pierwszą dziesiątkę, naucz się form eu i você i przez tydzień używaj ich celowo: tô cansado (jestem zmęczony), vou sair (wychodzę), fiz o almoço (zrobiłem obiad), acho que sim. Potem dodaj kolejną dziesiątkę.
Każdy czasownik z tej listy ma pełną tabelę na stronach z odmianą czasowników w Falando, od fazer po trabalhar, ze wszystkimi czasami. Kiedy następnym razem utkniesz w korku w Porto Alegre albo gdziekolwiek indziej, rozpoznasz większość czasowników kierowcy, né?
Wypróbuj w Falando: Otwórz tryb Odmiana czasowników i wybierz pierwszą dziesiątkę z tej listy. Najpierw przećwicz czas teraźniejszy, potem przeszły, aż faço, fiz, vou i fui będziesz mówić bez zastanowienia.
Beleza? Vamos lá.


