Tijdens een Uber-rit van veertig minuten dwars door Porto Alegre begon ik de werkwoorden van de chauffeur te tellen. Hij vertelde over zijn week: de bruiloft van een neef, een ondergelopen straat en een wedstrijd van Grêmio waar hij niet over wilde praten en daarna tien minuten over praatte. Mijn vingers waren snel op. Toen viel me iets nuttigers op. Bijna elke zin draaide op hetzelfde handjevol werkwoorden: tá, vou, fiz, acho que, tem, fica. Het werkwoordenboek in mijn kast thuis telt er honderden. Hij kwam met een paar dozijn een hele week door.
Dus hebben we het gemeten. Dit is de lijst van de meest gebruikte werkwoorden in het Braziliaans-Portugees, gerangschikt op hoe vaak Brazilianen ze gebruiken, met de vormen van de tegenwoordige tijd die je van elk nodig hebt. Na de lijst volgen de vervoegingspatronen en daarna een paar verrassingen, zoals het alledaagse werkwoord dat de top 50 net niet haalde.
Hoe we de meest gebruikte Braziliaans-Portugese werkwoorden rangschikten
Falando mat de woordfrequentie in een grote verzameling alledaags Braziliaans-Portugees, zowel gesproken als geschreven. Bij werkwoorden telt elke vorm mee voor het infinitief: é, foi, era en sendo tellen dus allemaal als ser.
De resultaten zijn zo scheef verdeeld dat ze je moed moeten geven:
- Ser alleen is in alledaagse spraak goed voor bijna één op de vijf werkwoordsvormen.
- Vormen van ser zijn ongeveer 3% van alle gesproken woorden, werkwoord of niet.
- De top 10 dekt ongeveer de helft van de werkwoordsvormen die Brazilianen hardop zeggen.
- De top 50 dekt bijna driekwart van het gesproken en iets meer dan de helft van het geschreven werkwoordgebruik.
- De werkwoorden 51 tot en met 100 voegen in spraak minder dan negen procentpunten toe.
Met andere woorden: leer deze vijftig goed en ongeveer drie van de vier werkwoordsvormen die je hoort, horen bij een werkwoord dat je al kent. Hoeveel ken je er vandaag? Tel mee terwijl je leest.
De 50 meest gebruikte werkwoorden in het Braziliaans-Portugees
Werkwoorden in het vet zijn ergens in de tegenwoordige tijd onregelmatig. De laatste twee kolommen tonen de vormen die je het meest gebruikt: eu (ik) en de vorm die você (jij), ele (hij), ela (zij) en a gente (wij, in de spreektaal) delen.
Werkwoorden 1–10: de machinekamer
| # | Werkwoord | Betekenis | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ser | zijn (identiteit, eigenschappen) | sou | é |
| 2 | ter | hebben; er is | tenho | tem |
| 3 | estar | zijn (toestand, plaats) | estou (tô) | está (tá) |
| 4 | ir | gaan; gaan (toekomst) | vou | vai |
| 5 | fazer | doen, maken | faço | faz |
| 6 | poder | kunnen, mogen | posso | pode |
| 7 | ver | zien | vejo | vê |
| 8 | ficar | blijven, worden | fico | fica |
| 9 | saber | weten, kunnen (vaardigheid) | sei | sabe |
| 10 | dar | geven; mogelijk zijn | dou | dá |
Negen van de eerste tien zijn onregelmatig. Het Nederlands doet precies hetzelfde met zijn, hebben, gaan en doen: de werkwoorden die een taal het meest gebruikt, houden hun vreemde vormen het langst vast, omdat niemand de kans krijgt ze te vergeten.
Werkwoorden 11–20: meningen, wensen en behoeften
| # | Werkwoord | Betekenis | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 11 | falar | spreken, praten | falo | fala |
| 12 | querer | willen | quero | quer |
| 13 | dizer | zeggen | digo | diz |
| 14 | achar | denken (mening); terugvinden | acho | acha |
| 15 | deixar | laten, achterlaten | deixo | deixa |
| 16 | vir | komen | venho | vem |
| 17 | usar | gebruiken | uso | usa |
| 18 | começar | beginnen | começo | começa |
| 19 | conseguir | lukken, erin slagen | consigo | consegue |
| 20 | precisar | nodig hebben | preciso | precisa |
Nummer 14 wordt in lesboeken onderschat. Acho que... (A-sjoe kie) is hoe Brazilianen "ik denk dat..." zeggen, en je hoort het in bijna elk gesprek over wat dan ook. Net als het Nederlandse vinden betekent achar zowel een mening hebben als iets terugvinden.
Werkwoorden 21–30: het alledaagse midden
| # | Werkwoord | Betekenis | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 21 | chegar | aankomen | chego | chega |
| 22 | passar | voorbijgaan, (tijd) doorbrengen | passo | passa |
| 23 | haver | er is (formeel); hebben (hulpwerkwoord) | hei | há |
| 24 | acontecer | gebeuren | aconteço | acontece |
| 25 | dever | moeten (horen te); schuldig zijn | devo | deve |
| 26 | gostar | houden van, leuk vinden | gosto | gosta |
| 27 | colocar | zetten, leggen | coloco | coloca |
| 28 | olhar | kijken | olho | olha |
| 29 | entender | begrijpen | entendo | entende |
| 30 | chamar | roepen, noemen | chamo | chama |
Gostar wil de voor wat je leuk vindt, net als "houden van": gosto de futebol (ik hou van voetbal). Laat je de de weg, dan begrijpen mensen je nog steeds, maar het klinkt raar.
Werkwoorden 31–40: komen, gaan en kennen
| # | Werkwoord | Betekenis | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 31 | acabar | eindigen; net iets gedaan hebben | acabo | acaba |
| 32 | existir | bestaan | existo | existe |
| 33 | pensar | denken, nadenken | penso | pensa |
| 34 | sair | uitgaan, weggaan | saio | sai |
| 35 | contar | vertellen, tellen | conto | conta |
| 36 | entrar | binnengaan | entro | entra |
| 37 | conhecer | kennen (mensen, plaatsen), leren kennen | conheço | conhece |
| 38 | mostrar | laten zien | mostro | mostra |
| 39 | parecer | lijken | pareço | parece |
| 40 | levar | meenemen, dragen | levo | leva |
Acabar de met een infinitief betekent "net iets gedaan hebben": acabei de chegar, ik ben net aangekomen. En conhecer is het "kennen" voor mensen en plaatsen, terwijl saber (nr. 9) voor feiten is: conheço o Rafa (ik ken Rafa), maar sei o nome dele (ik weet hoe hij heet). Het Nederlands maakt hetzelfde onderscheid tussen kennen en weten, dus hier heb je een voorsprong.
Werkwoorden 41–50: die je elke dag gebruikt
| # | Werkwoord | Betekenis | eu | você / ele / ela |
|---|---|---|---|---|
| 41 | trazer | (mee)brengen | trago | traz |
| 42 | voltar | terugkomen | volto | volta |
| 43 | encontrar | vinden, ontmoeten | encontro | encontra |
| 44 | lembrar | (zich) herinneren | lembro | lembra |
| 45 | ajudar | helpen | ajudo | ajuda |
| 46 | pegar | pakken, nemen, vangen | pego | pega |
| 47 | sentir | voelen | sinto | sente |
| 48 | tentar | proberen | tento | tenta |
| 49 | criar | creëren; (kinderen) opvoeden | crio | cria |
| 50 | trabalhar | werken | trabalho | trabalha |
Pegar bestrijkt een hoop: pegar um ônibus (een bus nemen), pegar uma gripe (griep oplopen), pegar o celular (je telefoon pakken).
Regelmatige werkwoorden vervoegen in het Braziliaans-Portugees
Drieëndertig van de vijftig zijn regelmatig, dus één patroon per uitgang brengt je een heel eind. Haal -ar, -er of -ir eraf en plak de uitgangen erachter. Het enige regelmatige werkwoord op -ir in de top 50 is existir, en daar maak je saaie voorbeeldzinnen mee. Daarom hier abrir (openen), nummer 64:
| Wie | falar (spreken) | entender (begrijpen) | abrir (openen) |
|---|---|---|---|
| eu | falo | entendo | abro |
| você, ele, ela, a gente | fala | entende | abre |
| nós | falamos | entendemos | abrimos |
| vocês, eles, elas | falam | entendem | abrem |
Hier geeft het Braziliaans-Portugees je korting. Você, ele, ela en a gente delen één vorm, en a gente (letterlijk "de mensen") is in gesprekken de gewoonste manier om "wij" te zeggen, een beetje zoals het Nederlandse "men" of "je". In het dagelijks leven red je je met drie vormen per werkwoord: falo, fala, falam. Zijn de voornaamwoorden nieuw voor je, dan laat deze gids over você, tu, a gente en nós per regio zien wie wat zegt.
Drie uitspraaktips besparen je een hoop verbaasde blikken:
- Een -o aan het eind klinkt als "oe": falo is FAA-loe.
- De meervoudsuitgangen -am en -em zijn nasaal: falam klinkt ongeveer als FAA-loun, door de neus.
- In het grootste deel van Brazilië wordt een -de of -te aan het eind "dzjie" of "tsjie": entende is en-TEN-dzjie en sente is SEN-tsjie.
In de verleden tijd (pretérito perfeito) zien de regelmatige uitgangen er zo uit:
| Wie | falar | entender | abrir |
|---|---|---|---|
| eu | falei | entendi | abri |
| você, ele, ela, a gente | falou | entendeu | abriu |
| nós | falamos | entendemos | abrimos |
| vocês, eles, elas | falaram | entenderam | abriram |
Falamos en abrimos zijn in de tegenwoordige en de verleden tijd identiek, en de context haalt ze uit elkaar. Wanneer je deze verleden tijd gebruikt en wanneer de andere (falava), is een onderwerp op zich, uitgelegd in pretérito perfeito en imperfeito.
Voor de toekomst neem je werkwoord nummer 4: ir plus een infinitief, net als "gaan" in het Nederlands. Vou falar (ik ga praten), a gente vai sair (we gaan uit). De toekomende tijd uit het lesboek (falarei) leeft vooral op papier en in toespraken, en in een gesprek klinkt hij stijf. Dat klopt ook met de cijfers: ir komt in spraak bijna zes keer zo vaak voor als in geschreven tekst.
Probeer dit in Falando: Met Werkwoorden vervoegen kun je een sessie beperken tot specifieke werkwoorden. Kies er vijf regelmatige uit de lijst, bijvoorbeeld falar, achar, gostar, entender en chegar, en oefen de tegenwoordige tijd. Doe daarna dezelfde vijf in de verleden tijd.
De onregelmatige werkwoorden waar je niet omheen kunt
Zeventien van de vijftig wijken ergens in de tegenwoordige tijd van het patroon af, waaronder alle vijf de eerste. Dit zijn de belangrijkste, met de vormen van de verleden tijd voor eu en você:
| Werkwoord | Tegenwoordig: eu · você · nós · vocês | Verleden: eu · você |
|---|---|---|
| ser | sou · é · somos · são | fui · foi |
| estar | estou · está · estamos · estão | estive · esteve |
| ter | tenho · tem · temos · têm | tive · teve |
| ir | vou · vai · vamos · vão | fui · foi |
| fazer | faço · faz · fazemos · fazem | fiz · fez |
| poder | posso · pode · podemos · podem | pude · pôde |
| ver | vejo · vê · vemos · veem | vi · viu |
| saber | sei · sabe · sabemos · sabem | soube · soube |
| dar | dou · dá · damos · dão | dei · deu |
| querer | quero · quer · queremos · querem | quis · quis |
| dizer | digo · diz · dizemos · dizem | disse · disse |
| vir | venho · vem · vimos · vêm | vim · veio |
| trazer | trago · traz · trazemos · trazem | trouxe · trouxe |
Een paar patronen maken deze tabel een stuk kleiner dan hij lijkt:
- De uitzondering is vaak eu. Faço, digo, trago, posso, consigo en sinto veranderen in de eerste persoon, en de rest van de tegenwoordige tijd gedraagt zich netjes.
- Ser en ir delen een verleden tijd. Fui betekent zowel "ik was" als "ik ging". Fui ao Rio is een reis; fui feliz lá (ik was daar gelukkig) is een herinnering.
- Gesproken estar verliest zijn eerste lettergreep. Je hoort tô, tá en tão (to, ta, toun) veel vaker dan de volledige vormen, en tamo junto (we staan er samen voor) is een hele Braziliaanse houding in twee woorden.
- Tem en têm klinken hetzelfde. Het dakje markeert het meervoud alleen op papier, en hetzelfde geldt voor vem en vêm.
Ser en estar betekenen allebei "zijn", en de keuze tussen die twee krijgt een eigen gids.
Gesproken en geschreven: werkwoorden die Brazilianen vaker zeggen dan schrijven
Als je de tellingen opsplitst in gesproken en geschreven Portugees, komen enkele van de nuttigste feiten van de hele lijst boven.
Olhar wordt ongeveer 14 keer zo vaak gezegd als geschreven. Je hoort het voortdurend als olha aan het begin van een zin, zoals wij "kijk" of "luister" zeggen: olha, não sei (kijk, ik weet het niet).
In spraak wint achar het van pensar met meer dan drie tegen één. Vraag een Braziliaan om zijn mening en je krijgt acho que sim (ik denk het wel) of acho que não (ik denk het niet). Penso que... klinkt als een opstel. De oorspronkelijke betekenis, "vinden", leeft nog: achei minha chave (ik heb mijn sleutel gevonden). Het woordenboek Michaelis geeft alle betekenissen als je wilt zien hoe ver één werkwoord reikt.
Botar is het "neerzetten" van de straat. Het wordt 22 keer zo vaak gezegd als geschreven. Het Braziliaans-Portugees heeft drie werkwoorden voor "zetten, leggen", en ze staan zo in de ranglijst: colocar op 27, botar op 185 en pôr, dat de meeste lesboeken als eerste aanleren, op 279.
Twee werkwoorden gaan de andere kant op. Haver en dever komen elk meer dan twee keer zo vaak voor in geschreven tekst als in spraak. In gesprekken neemt ter veel van hun werk over: tem um problema in plaats van há um problema (er is een probleem), en tenho que sair vaker dan devo sair (ik moet gaan). Onthoud het zo: waar het Nederlands "er is" zegt, zeggen Brazilianen tem. Wil je zelf woordgebruik onderzoeken, dan kun je in het Corpus do Português echte Portugese teksten op elk woord doorzoeken.
Waar is comer? Alledaagse werkwoorden die de top 50 misten
Raad eens waar comer (eten) terechtkwam? Op nummer 74. Beber (drinken) staat op 354, estudar (studeren) op 140 en dormir (slapen) op 176.
Brazilianen eten net zo vaak als ieder ander, en ze zeggen comer bijna vijf keer zo vaak als ze het schrijven. Het kan alleen niet op tegen ficar, passar en deixar, die in gesprekken over werkelijk alles opduiken. Eten is één onderwerp van de vele, terwijl ficar in bijna elk onderwerp past.
Daarom verschillen frequentievolgorde en leervolgorde. Falando's lijst met de 100 meest gebruikte woorden in het Braziliaans-Portugees zet comer vroeg, omdat je het op dag één nodig hebt. Deze lijst laat zien waar de taal het meest op leunt. Gebruik ze allebei.
Wil je een top 55, dan komen deze vijf hierna:
- tomar (nr. 51): nemen, drinken; tomar banho is douchen
- comprar (nr. 52): kopen
- perder (nr. 53): verliezen, (een bus) missen
- ganhar (nr. 54): winnen, verdienen, (een cadeau) krijgen
- continuar (nr. 55): doorgaan, voortzetten
Veelgestelde vragen over de meest gebruikte Portugese werkwoorden
Wat is het meest gebruikte werkwoord in het Braziliaans-Portugees?
Ser (zijn). In alledaagse spraak is het bijna één op de vijf werkwoordsvormen en ongeveer 3 op de 100 woorden. Daarna komen ter (hebben) en estar (het andere "zijn").
Hoeveel werkwoorden heb je nodig om Braziliaans-Portugees te spreken?
Om te beginnen minder dan je denkt. De 50 hier dekken bijna driekwart van de werkwoordsvormen in alledaagse spraak, en de volgende 50 brengen je boven de 80%. Daarna voegt elk nieuw werkwoord weinig toe, dus kies ze op de onderwerpen die jou interesseren.
Zijn Braziliaans-Portugese werkwoorden moeilijk te vervoegen?
Op papier lijken ze moeilijker dan in de praktijk. Você, ele, ela en a gente delen één vorm, regelmatige werkwoorden volgen een van drie patronen, en de onregelmatige zijn zo frequent dat je er eindeloos mee oefent.
Hoe onthoud je Portugese werkwoorden het best?
Korte, regelmatige oefeningen met hele zinnen werken beter dan tabellen opdreunen. Deze manieren om vervoegen te oefenen zijn een goed begin.
Begin deze week met tien werkwoorden
Devagar se vai ao longe, zeggen Brazilianen: wie langzaam gaat, komt ver. Je hoeft ze niet alle vijftig voor vrijdag te kennen. Neem de eerste tien, leer de vormen voor eu en você en gebruik ze een week lang bewust: tô cansado (ik ben moe), vou sair (ik ga uit), fiz o almoço (ik heb lunch gemaakt), acho que sim. Voeg daarna de volgende tien toe.
Elk werkwoord op deze lijst heeft een volledige tabel op Falando's vervoegingspagina's, van fazer tot trabalhar, met alle tijden. Sta je de volgende keer in de file in Porto Alegre, of waar dan ook, dan herken je de meeste werkwoorden van de chauffeur, né?
Probeer dit in Falando: Open Werkwoorden vervoegen en kies de eerste tien werkwoorden van deze lijst. Oefen eerst de tegenwoordige tijd, dan de verleden tijd, tot faço, fiz, vou en fui er zonder aarzelen uit komen.
Beleza? Vamos lá.


