Op de dag dat ik mijn eerste appartement in São Paulo betrok, zei ik ongeveer veertig keer obrigada. Tegen de verhuizers, tegen de porteiro die een groot deel van de middag de dienstlift openhield en tegen de buurman die me een schroevendraaier leende. Iedere keer op dezelfde zorgvuldige manier, vier lettergrepen met iedere klinker op zijn plek. De Brazilianen bedankten me terug met woorden die ik niet kende. De verhuizers zeiden valeu. De buurman zei brigado over zijn schouder, al halverwege de gang. En toen ik de porteiro aan het einde van de dag fooi gaf, zei hij Deus lhe pague.
Obrigado is altijd correct. Maar het is maar één manier om in het Portugees dankjewel te zeggen. De andere vertellen je wie er praat, hoe goed die mensen elkaar kennen en hoe groot de gunst was.
Obrigado of obrigada? De regel voor bedanken in het Portugees
De standaardmanier om dankjewel te zeggen in het Braziliaans Portugees is obrigado als je een man bent en obrigada als je een vrouw bent. De uitgang volgt de spreker. Wie je bedankt maakt geen verschil. Een vrouw die een mannelijke taxichauffeur bedankt zegt dus obrigada. Een man die zijn vrouwelijke baas bedankt zegt obrigado.
De regel wordt logisch zodra je de betekenis kent. Obrigado is een bijvoeglijk naamwoord dat 'verplicht' of 'verplicht tot dank' betekent, hetzelfde idee als het ouderwetse Engelse much obliged. Je beschrijft jezelf: ik ben je dank verschuldigd. Portugese bijvoeglijke naamwoorden stemmen overeen met degene die ze beschrijven. En dat ben jij.
Twee opmerkingen over uitspraak. De klemtoon valt op GAA: o-brie-GAA-doe en o-brie-GAA-da. In Brazilië klinkt de laatste -o als een Nederlandse oe. Spreek je hem uit als de o van 'zo', dan klink je als een toerist die een taalgidsje voorleest.
Dat is de korte versie. Onze pagina over obrigado en obrigada heeft de lange, met wat je tegen een gemengde groep zegt, het genderneutrale obrigade en een quiz van vier vragen.
Twaalf andere manieren om dankjewel te zeggen in het Portugees
Brazilianen bedanken de hele dag mensen: de buschauffeur, kassamedewerker, degene die de deur openhoudt. Ze gebruiken daarvoor zelden steeds de leerboekvorm. Dit zijn twaalf andere manieren, ongeveer van informeel naar formeel.
| Portugees | Betekenis | Wanneer je het gebruikt | Uitspraak bij benadering |
|---|---|---|---|
| Muito obrigado / muito obrigada | Heel erg bedankt | Overal, als één woord te weinig voelt | MOEJ-toe o-brie-GAA-doe |
| Brigado / brigada | Bedankt | Snel gesproken bedankje, zelden geschreven | brie-GAA-doe |
| Valeu | Bedankt | Informeel, zonder geslachtsuitgang | va-LEEJ-oe |
| Obrigadão / obrigadona | Hartstikke bedankt | Vrienden, een groot en warm bedankje | o-brie-ga-DÃW / o-brie-ga-DOO-na |
| Tamo junto | We staan er samen voor | Vrienden, na een gunst of als afscheid | TAA-moe ZJOEN-toe |
| Fico te devendo | Je hebt iets van me tegoed | Iemand deed echt iets voor je | FIE-koe tsjie deh-VEN-doe |
| Nem sei como agradecer | Ik weet niet hoe ik je moet bedanken | Een grote gunst, met gevoel | nẽj SEEJ KOO-moe a-gra-deh-SER |
| Você é um anjo | Je bent een engel | Iemand heeft je gered | vo-SEH EH õem AN-zjoe |
| Obrigado por tudo | Bedankt voor alles | Afscheid, einde van een verblijf of baan | o-brie-GAA-doe por TOE-doe |
| Agradeço | Ik dank u, ik waardeer het | Mails en formele spraak, zonder geslachtsuitgang | a-gra-DEH-soe |
| Grato / grata | Dankbaar | Formele mails en afsluitingen | GRAA-toe / GRAA-ta |
| Deus lhe pague | Moge God het u vergelden | Traditioneel, vooral oudere sprekers | DEWS lie PAA-gie |
Iedere dag bedanken: muito obrigado, brigado en valeu
Muito obrigado is het gewone 'heel erg bedankt'. Brazilianen gebruiken het net zo makkelijk voor een opengehouden deur als voor een grote gunst. Je kunt het opvoeren tot muitíssimo obrigado, al word je dan een beetje theatraal.
In snelle spraak verliest obrigado zijn eerste lettergreep en wordt het brigado of brigada. Je hoort het voortdurend en ziet het bijna nooit geschreven, behalve in berichten. Daar korten mensen beide vormen af tot obg.
Valeu is het woord dat ik als eerste had willen leren. Het is de verleden tijd van valer, 'waard zijn'. Letterlijk zegt het dus ongeveer 'dat was het waard'. In de praktijk is het een vriendelijk, informeel Braziliaans bedankje zonder geslachtsuitgang. Niemand hoeft dus tussen -o en -a te kiezen. Zeg het tegen een vriend, ober, je Uber-chauffeur of de onbekende die het juiste perron aanwijst. Gebruik het niet in een formele mail aan iemand die je nooit hebt ontmoet. In berichten krimpt het tot vlw. Hetzelfde werkwoord geeft je de uitdrukking valer a pena, de moeite waard zijn. Die hoor je net zo vaak.
Onder vrienden: obrigadão en tamo junto
Het Portugees kan een woord groter maken met -ão. Obrigadão is een groot, een beetje speels bedankje. De vrouwelijke vorm is obrigadona, maar je hoort ook veel vrouwen obrigadão of brigadão zeggen. De kleine versie, obrigadinho of obrigadinha, klinkt lief als de gunst klein was en sarcastisch als dat niet zo was. Luister dus naar de toon voordat je hem overneemt. Ons artikel over verklein- en vergrootwoorden legt uit hoe die uitgangen de sfeer veranderen.
Tamo junto is een ingekort estamos juntos, 'we zijn samen'. Onder vrienden betekent het 'ik sta achter je'. Het werkt als bedankje, antwoord daarop en afscheid, soms allemaal in dezelfde uitwisseling: Valeu, cara! — Tamo junto! Het is informele taal, dus bewaar het voor mensen die je met een knuffel of vuistgroet zou begroeten.
Als iemand je dag redt
Sommige gunsten verdienen meer dan één woord. Als een collega je dienst overneemt of een vriend je om vijf uur 's ochtends naar het vliegveld brengt, kiezen Brazilianen een hele zin.
Fico te devendo betekent 'ik blijf je iets verschuldigd'. Voeg essa toe, zoals in fico te devendo essa, en het wordt 'deze heb je van me tegoed'. Het kortere te devo uma is precies 'je hebt er een van me tegoed'.
Nem sei como agradecer, ik weet niet eens hoe ik je moet bedanken, is voor de grote dingen. Iemand geeft het paspoort terug dat je in de bus liet liggen of een buurman geeft je planten een maand water. Você é um anjo, je bent een engel, is warmer en lichter, voor iedereen die precies op het juiste moment verscheen.
Probeer dit in Falando: kies in Bate-papo Situatie uit het dagelijks leven en Praten met de porteiro. Je vraagt de portier een pakketje voor je aan te nemen, een gunst dus. Een goede plek om muito obrigado, valeu of fico te devendo te proberen in plaats van alleen obrigado.
Bedanken in formeel Portugees: agradeço en grato
In mails en formele spraak is obrigado nog steeds prima. Maar je ziet ook het werkwoord agradecer, bedanken. Agradeço a atenção, ik waardeer uw aandacht, is een standaardzin vóór de afsluiting. Desde já agradeço betekent bij voorbaat dank. Agradeço heeft geen geslachtsuitgang, want het is een werkwoord. Met het meervoud agradecemos bedanken bedrijven je. Onderaan een Braziliaanse kassabon staat vrij vaak Agradecemos a preferência: bedankt dat u voor ons koos.
Grato en grata betekenen dankbaar en volgen dezelfde sprekersregel als obrigado. Grato pela atenção sluit veel Braziliaanse zakelijke mails af, meestal vlak boven de naam. Hardop klinkt het stijf. Bewaar het dus voor schrijven.
Een ouder bedankje: Deus lhe pague
Deus lhe pague, moge God het u vergelden, komt uit een tijd waarin sommige vriendelijke gebaren alleen door de hemel konden worden terugbetaald. Je hoort het vooral van oudere Brazilianen. Vaak van iemand die net iets kreeg, een paar muntjes of een bord eten. Je hoeft het niet zelf te zeggen, maar moet het wel herkennen. Zegt iemand het tegen je, dan is de nada een prima antwoord.
De uitdrukking is ook de titel van het lied waarmee Chico Buarques album Construção uit 1971 begint. Brasil de Fato noemt het een mijlpaal in de Braziliaanse muziek. Geschreven tijdens de militaire dictatuur verandert het lied de zegen in ironie: het bedankt voor dingen waarvoor niemand dankbaar zou moeten zijn.
Bedankt voor: obrigado por, pelo en pela
Om te zeggen waarvoor je dankbaar bent voeg je por toe. Vóór een werkwoord gebruik je por met de infinitief: obrigado por vir, bedankt voor het komen, of obrigada por esperar, bedankt voor het wachten. Vóór een zelfstandig naamwoord versmelt por met het lidwoord en wordt het pelo bij mannelijke en pela bij vrouwelijke woorden:
- Obrigado pela ajuda. Bedankt voor de hulp.
- Obrigada pelo convite. Bedankt voor de uitnodiging.
- Obrigado pelas flores. Bedankt voor de bloemen.
- Obrigada pela paciência. Bedankt voor je geduld.
- Obrigado pelo carinho. Bedankt voor de vriendelijkheid, liefde of lieve wensen, afhankelijk van de afzender.
- Obrigada por tudo. Bedankt voor alles.
Tudo krijgt geen lidwoord, dus het blijft por tudo. Struikel je nog over por en para, dan ordent onze uitleg over por en para ze. Bedanken is een van de duidelijkste toepassingen van por, omdat het de reden inleidt.
Hoe je antwoordt als Brazilianen je bedanken
De nada is het leerboekantwoord en altijd correct. In gesprekken passen Brazilianen hun reactie meestal aan het bedankje aan:
- Obrigado! → Imagina! of De nada! Imagina betekent geen dank en is de Braziliaanser klinkende van de twee.
- Valeu! → Valeu!, Tamo junto! of De boa!, geen probleem.
- Brigadão! → Que isso!, ach kom, het stelde niets voor.
- Fico te devendo! → Imagina, não foi nada., geen dank, het was niets.
- Muito obrigada pela ajuda. → Disponha., altijd, een beetje formeel en vaak gehoord van winkelpersoneel.
- Agradeço a atenção. → Eu que agradeço., ik ben degene die moet bedanken.
Ja, op valeu volgt vaak valeu. Twee Brazilianen kunnen elkaar verrassend lang over en weer bedanken voordat iemand vertrekt.
Nog een valkuil. Não, obrigado is een beleefd nee. In een Braziliaans huis geldt een beleefd nee tegen meer eten vaak als openingsbod. Kun je echt geen derde bord meer aan, dan geeft ons artikel over nee zeggen in het Braziliaans Portugees de zinnen die standhouden.
Veelgestelde vragen over bedanken in het Portugees
Hoe zeg je heel erg bedankt in het Portugees?
Muito obrigado als je een man bent en muito obrigada als je een vrouw bent. Voor iets groters zeg je muitíssimo obrigado. Onder vrienden doen obrigadão of valeu mesmo hetzelfde werk.
Wat betekent 'valeu' in het Portugees?
Valeu betekent bedankt. Het is de verleden tijd van valer, waard zijn. Het is informeel en heeft geen geslachtsuitgang. Iedereen kan het dus tegen iedereen zeggen. In berichten schrijf je vlw.
Is bedanken hetzelfde in Portugal en Brazilië?
Obrigado en obrigada zijn in beide landen hetzelfde, net als de regel over de spreker. Valeu en tamo junto verraden dat je het in Brazilië leerde. In Portugal is obrigadinho juist een dagelijks, oprecht bedankje. Onze uitleg over Europees en Braziliaans Portugees behandelt de bredere verschillen.
Komt het Japanse arigatō van het Portugese obrigado?
Nee, al is het verhaal populair. Portugese handelaars bereikten Japan inderdaad in de jaren 1540 en de woorden klinken hetzelfde. Maar arigatō komt van het Japanse bijvoeglijk naamwoord arigatai, dat eerst zeldzaam of moeilijk te verkrijgen betekende. Het was al in gebruik vóór de Portugezen aankwamen. De Japanse naslagsite JapanKnowledge legt de geschiedenis uit.
Zeg obrigado en luister dan naar de rest
Onthoud vooral de regel: obrigado als een man spreekt en obrigada als een vrouw spreekt. Het werkt overal in Brazilië, van sollicitatiegesprek tot apotheekbalie. Voeg daarna de andere vormen toe zodra je ze hoort. Valeu komt als eerste, omdat je het tientallen keren per dag hoort. Fico te devendo en nem sei como agradecer volgen als iemand je voor het eerst uit de brand helpt. Grato pela atenção komt als je voor het eerst aan een huisbaas schrijft.
Probeer dit in Falando: schrijf een korte bedankmail in het Dagboek. Bedank een collega voor de hulp met obrigado pela of agradeço. Sluit af met grato of grata. De feedback wijst een pelo aan dat pela had moeten zijn.
En als een Braziliaan je de volgende keer bedankt, sla de nada dan over en probeer imagina. Valeu, e tamo junto!
