Brazylijskie przekleństwa: przewodnik od łagodnych po zakazane

Ostrzeżenie: ten przewodnik po brazylijskich przekleństwach jest przeznaczony dla dorosłych uczących się. Zawiera mocne wulgaryzmy, dosadne słownictwo seksualne i, w wyraźnie oznaczonej sekcji pod koniec, obelgi dyskryminujące. Wszystko jest zapisane w całości, bo słowo znane tylko jako rząd gwiazdek trudno rozpoznać w głośnym barze. Jeśli jesteś w pracy albo ktoś młody czyta Ci przez ramię, zostaw ten tekst na później.

Po moim pierwszym meczu pelada, czyli luźnej gry, którą Brazylijczycy organizują po pracy na każdym wolnym boisku, wróciłem do domu z tuzinem nowych słów, których nie mogłem używać w biurze. Nasz bramkarz krzyknął porra!, kiedy wpuścił gola. Dziesięć minut później krzyknął to samo, z uśmiechem, po udanej obronie. Jeden z obrońców powiedział coś bardzo barwnego o mojej matce, kiedy go minąłem, a pod koniec wieczoru to właśnie on podwiózł mnie do domu.

Brazylijskie przekleństwa są wszędzie, a zaskakująco wiele z nich nie ma w sobie żadnej złości. To, co Brazylijczycy traktują poważnie, to adresat słowa. Poniżej znajdziesz słownictwo uszeregowane od „można przy każdej babci” do „nigdy tego nie mów”, razem z tym, co każde słowo robi w prawdziwej rozmowie.

Jak się przeklina po brazylijsku

Trzy zwyczaje wyjaśniają większość tego, co usłyszysz.

Przeklina się sytuacje, a obraża ludzi. Porra, esqueci a senha! — „Kurwa, zapomniałem hasła!” — to reakcja na pechową chwilę i nikt w pokoju nie bierze tego do siebie. Skieruj tę samą energię na człowieka, a atmosfera szybko się zmieni.

Mocne słowa często chwalą. Koncert może być foda (genialny), widok do caralho (zajebisty), a szczęśliwy traf to uma puta sorte (cholerne szczęście). Jeśli w każdym przekleństwie słyszysz złość, źle zrozumiesz połowę entuzjastycznych rozmów wokół siebie.

Dosłowne znaczenia w dużej mierze się zatarły. Puta que pariu znaczy dosłownie „kurwa, która urodziła”, a jednak mówi się to tak, jak my mówimy „o kurwa mać!”. Niczyja matka nie ma z tym nic wspólnego.

Odrobina gramatyki pomoże przy wszystkim, co dalej. Seu i sua przed obelgą nie znaczą „twój”. Seu idiota! to „Ty idioto!”, a Sua chata! to „Ty marudo!” powiedziane do kobiety. Brazylijczycy stawiają też obelgę na początku, a osobę na końcu: o idiota do motorista to „ten idiota kierowca”, a nie „kierowca idioty”.

Brazylijskie przekleństwa według ryzyka

Potraktuj to jako skalę dla cudzoziemca, który poznaje nowych ludzi. Rodziny, biura, regiony i przyjaźnie wyznaczają własne granice, a akcent też ma znaczenie: słowo, które naturalnie brzmi w ustach brazylijskiego przyjaciela, w Twoich może zabrzmieć ostrzej albo po prostu dziwnie.

Poziom 1: słowa, które powiesz przy każdej babci

Większość mocnych słów ma złagodzonego bliźniaka, tak jak nasze „kurczę” czy „kurde” zamiast czegoś gorszego. Tych używałbym w nowej pracy, na rodzinnym obiedzie albo wszędzie tam, gdzie słuchają dzieci:

• Caramba! albo Caraca! (ka-RAM-ba, ka-RA-ka): grzeczne zastępstwo dla caralho. Caraca, que vista! — „O rany, co za widok!”
• Poxa! (PO-sza): łagodny kuzyn porra, dobry na rozczarowania. Poxa, choveu de novo. — „No nie, znowu padało”.
• Putz! (puc): ucięte puta na drobne katastrofy. Putz, esqueci o guarda-chuva. — „Kurde, zapomniałem parasola”.
• Droga! i Que porcaria!: „Psiakrew!” i „Co za badziewie!”. Używaj ich tam, gdzie inaczej wyrwałoby Ci się merda.
• Que saco!: „Ale nuda!” albo „Ale męczarnia!”. Saco znaczy „worek” i ma drugie, bardziej wulgarne znaczenie, ale samo wyrażenie należy do codziennego języka. W kilku surowych domach ktoś może jeszcze unieść brew.
• Cacilda!: żartobliwy zamiennik, który komik Mussum spopularyzował w formie cacildis. Jego powiedzonka wciąż krążą jako memy, więc zwykle wywołuje śmiech.

Brazylijczycy mają też uroczy zestaw sposobów, żeby kogoś spławić bez jednego przekleństwa, trochę jak nasze „idź banany prostować”:

• Vai catar coquinho! — „Idź zbierać kokosiki!”
• Vai pentear macaco! — „Idź czesać małpę!”
• Vai plantar batata! — „Idź sadzić ziemniaki!”
• Vai ver se eu estou na esquina! — „Idź sprawdź, czy nie stoję na rogu!”

Są na tyle kreskówkowe, że można ich użyć wobec rodzeństwa albo przyjaciela, który nie przestaje Ci dokuczać.

Wypróbuj w Falando: Ir pentear macaco to jedno z wyrażeń w Treningu idiomów, obok puxar saco, czyli „podlizywać się komuś”, gdzie pojawia się to samo saco co w que saco.

Poziom 2: niegrzeczne, ale usłyszysz je w biurze

To słowa, po których brazylijski rodzic mówi olha a boca! — „uważaj, co mówisz!” — choć nikt nie jest naprawdę zły.

Merda (MER-da) to „gówno” i robi większość tego, co nasze polskie odpowiedniki. Que merda! — „Cholera!” albo „Ale bajzel!”. Deu merda znaczy „wszystko się posypało”. Ma też zaskakująco uprzejmą rolę: w brazylijskim teatrze aktorzy życzą sobie przed spektaklem merda zamiast „powodzenia”, mniej więcej tak, jak my życzymy „połamania nóg”. Grzeczna odpowiedź to kolejne merda, nigdy obrigado.

Bosta (BOS-ta, z otwartym o) to też „gówno”, ale bliżej mu do „badziewia”: Esse filme é uma bosta — „Ten film to badziew”. Dla mnie brzmi trochę bardziej szkolnie niż merda.

Pô (po) to skrócone porra, które straciło prawie całe żądło. Pô, cara, não faz isso! — „No weź, stary, nie rób tego!” Nasz przewodnik po brazylijskich wykrzyknieniach omawia pô razem z łagodniejszymi reakcjami.

Cacete (ka-SE-czi) to dosłownie pałka albo maczuga, a w slangu także penis. Najczęściej usłyszysz je jako wzmocnienie: Tá frio pra cacete — „Zimno jak cholera”.

Codzienne obelgi na tym poziomie sięgają mniej więcej od szkolnego podwórka do pubu: bobo (głuptas), chato (nudziarz, maruda), mané (gamoń), babaca (palant), otário (frajer, ktoś, kogo łatwo naciągnąć), a potem idiota i imbecil. Żadna nie jest miła, ale żadna nie kończy przyjaźni.

Poziom 3: porra, caralho, foda i słowa, które usłyszysz wszędzie

To usłyszysz w barach podczas meczu, w korkach i w wielu brazylijskich filmach dla dorosłych. Te słowa są wulgarne, a przy tym tak powszechne, że usłyszenie jednego z nich rzadko oznacza, że coś poszło nie tak.

Porra (mniej więcej PO-ha; rr w Rio i São Paulo brzmi jak polskie h) dosłownie znaczy „sperma”, choć prawie nikt nie używa jej w tym sensie. To reakcja na wszystko, równie dobra na uciekający autobus, jak na zwycięskiego gola. W Brazylii to właśnie porra, a nie puta, pełni rolę naszej uniwersalnej „kurwy”. Porra nenhuma znaczy „nic a nic” albo „akurat”: Ele não fez porra nenhuma — „Gówno zrobił”.

Caralho (ka-RA-lju) dosłownie znaczy „penis”. W szybkiej mowie i w wiadomościach często zamienia się w carai albo caraio. Samo w sobie jest reakcją, bliską naszemu „o kurwa!” albo „ja pierdolę!”. Tworzy też dwa wyrażenia, które usłyszysz ciągle:

• do caralho po rzeczowniku znaczy „zajebisty”: Foi uma festa do caralho — „To była zajebista impreza”.
• pra caralho po przymiotniku albo czasowniku znaczy „bardzo”: Tá calor pra caralho — „Jest zajebiście gorąco”.

Foda (FO-da, z otwartym o) waha się między „zajebisty” a „przejebany” i tylko kontekst mówi, o które chodzi. Foda-se to „pierdolę to” albo „mam to gdzieś”, fodeu! to „no to mamy przejebane!”, a tô fodido — „mam przejebane”. Czasownik foder to wulgarne określenie seksu, a oprócz tego znaczy też coś zepsuć albo kogoś wykiwać: Esse trânsito me fodeu — „Przez te korki mam przejebane”.

Puta znaczy dosłownie „kurwa” w sensie „prostytutka”, a skierowana do kobiety należy do poziomu 5. W stałych wyrażeniach działa jednak jako wzmocnienie. Puta que pariu! (PU-ta ki pa-RI-u) to „o kurwa mać!” albo „jasna cholera!”, zależnie od wiadomości. Uma puta przed rzeczownikiem znaczy „cholerny” albo „zajebisty”, a estar puto to być wściekłym: Tô puto com ele — „Jestem na niego wkurzony”.

To samo słowo może nieść dobrą albo złą wiadomość:

Kiedy przyjaciel opowiada Ci o swoim tygodniu i mówi foi foda, gratulujesz czy pocieszasz? Zanim odpowiesz, spójrz na jego twarz.

W wiadomościach większość z nich kurczy się do kilku liter. Zobaczysz pqp (puta que pariu), krl albo crl (caralho), fdp (filho da puta), vsf (vai se foder) i tnc (tomar no cu). Nasz przewodnik po brazylijskim slangu na WhatsAppie omawia grzeczniejsze skróty, które wypełniają resztę grupowego czatu.

Wypróbuj w Falando: Jeśli masz co najmniej 18 lat, włącz Włącz treści dla dorosłych w zakładce Nauka w ustawieniach, żeby zobaczyć słownictwo dla dorosłych w Falando, w tym porra, foda-se i puta que pariu. Gramatykę, która za nimi stoi, wyjaśniają lekcje na poziomie C2 Przekleństwa 101: foda, foder i caralho oraz Przekleństwa 102: puta, porra, merda i bosta.

Poziom 4: obelgi skierowane do osoby

Tu to samo słownictwo staje się osobiste. Porra nad upuszczonym telefonem to poziom 3. Vai se foder do osoby, która Cię potrąciła, to poziom 4 i z tym, co będzie dalej, musisz poradzić sobie sam albo sama.

Rodzina „spierdalaj”:

• Vai se foder — „Pierdol się”.
• Vai tomar no cu — „Wsadź to sobie w dupę”, tylko dużo ordynarniej: dosłownie „idź dać sobie w dupę”.
• Vai pra puta que pariu — mniej więcej „idź do diabła”.

I same obelgi: filho da puta (skurwysyn), cuzão (dupek), escroto (gnida, dosłownie „moszna”), desgraçado (drań), arrombado (bardzo ordynarna obelga, dosłownie „rozwalony”) i corno (rogacz).

Filho da puta to najdziwniejszy przypadek. Wśród bliskich przyjaciół, wypowiedziane z podziwem, może znaczyć „ten szczęściarz”: O filho da puta acertou de novo! — „Skurczybyk znowu trafił!” Powiedziane komuś w twarz ze złością, należy do najmocniejszych rzeczy, jakie można powiedzieć. Ze wszystkim, co dotyczy matki rozmówcy, jest tak samo.

Stadiony piłkarskie rządzą się własnymi prawami. Trybuna potrafi przez dziewięćdziesiąt minut wyzywać sędziego od ladrão (złodziej) i corno, a potem spokojnie wrócić do domu na kolację. Te zasady nie wychodzą z Tobą ze stadionu.

Ruch uliczny też ma swoje słownictwo. Łagodny koniec skali to barbeiro! (dosłownie „fryzjer”, czyli fatalny kierowca, nasz „niedzielny kierowca”), tá cego? („ślepy jesteś?”) i ô, mané! („ej, gamoniu!”). Jeśli to Ty siedzisz za kierownicą, ja zatrzymałbym się na tym.

Poziom 5: nigdy tego nie mów

Ta sekcja wymienia obelgi dyskryminujące, żeby można je było rozpoznać. Są tu wyłącznie po to, żeby je rozumieć.

Niektóre z nich usłyszysz rzucane mimochodem i właśnie dlatego uczący się łatwo dają się złapać.

Orientacja i płeć. Viado (przekształcone veado, „jeleń”) i bicha to obelgi wobec gejów, sapatão jest wymierzone w lesbijki, a traveco w kobiety transpłciowe. Usłyszysz, jak heteroseksualni kumple dla żartu nazywają się viado, a niektóre brazylijskie osoby LGBTQ+ używają viado i bicha między sobą. Ani jedno, ani drugie nie jest zaproszeniem dla Ciebie. Od orzeczenia Sądu Najwyższego z 2019 roku homofobia i transfobia są w Brazylii karane na podstawie ustawy o rasizmie, a sędziowie piłkarscy mają polecenie przerywać mecze z powodu homofobicznych przyśpiewek.

Związek z jeleniem wyjaśnia ciekawy przesąd i pokazuje, jak bardzo to słowo wciąż jest naładowane. W jogo do bicho, nielegalnej ulicznej loterii, która przypisuje zwierzę każdej grupie liczb, jeleń to grupa 24, i wielu brazylijskich mężczyzn do dziś unika numeru 24 na piłkarskiej koszulce.

Rasa. Nazwanie osoby czarnoskórej macaco (małpa) to rasistowska napaść, a od 2023 roku brazylijskie prawo traktuje rasistowskie obelgi jako przestępstwo rasizmu, zagrożone karą od dwóch do pięciu lat więzienia. Niektóre codzienne wyrażenia są krytykowane z tego samego powodu i łatwo się bez nich obejść: cabelo ruim („złe włosy”, o włosach afro), a coisa tá preta („sprawa jest czarna”, czyli „jest źle”) i mulata.

Niepełnosprawność. Retardado i mongol są używane mimochodem w znaczeniu „idiota”. Zamień je na bobo albo idiota.

Pochodzenie. W Rio paraíba rzuca się jako obelgę pod adresem każdego, kto pochodzi z Północnego Wschodu, niezależnie od stanu, a w São Paulo tę samą funkcję pełni baiano. Jako nazwy prawdziwego stanu, z którego ktoś pochodzi, to zwykłe słowa. Jako obelgi to uprzedzenie.

Kobiety. Puta, vagabunda, vadia i piranha skierowane do kobiety przestają być wzmocnieniami. To mizoginia i tyle.

Brazylijskie przekleństwa, które w Portugalii znaczą coś innego

Lizbońska babcia, która chwali dziewczynę słowami rapariga simpática, prawi komplement, przez który w Recife mogłaby mieć poważne kłopoty. Nasz przewodnik po europejskim i brazylijskim portugalskim omawia więcej takich rozbieżności.

Najczęstsze pytania o brazylijskie przekleństwa

Jakie jest najgorsze przekleństwo w brazylijskim portugalskim?

Nie ma jednego zwycięzcy. Najgorsze, co można powiedzieć, to obelgi dyskryminujące, a wśród zwykłych przekleństw do bójki najłatwiej doprowadzi filho da puta albo vai tomar no cu rzucone komuś prosto w twarz.

Co znaczy „porra”?

Dosłownie „sperma”, ale w praktyce to wykrzyknik na każdą okazję, bliski naszemu „kurwa!” albo „cholera!”. Porra nenhuma znaczy „nic a nic”.

Czy „caralho” jest obraźliwe?

Jest wulgarne, więc trzymaj je z dala od pracy i od ludzi, których dopiero co poznajesz. Wśród przyjaciół jest niezwykle częste, a do caralho to wręcz komplement.

Co znaczy PQP?

To skrót od puta que pariu, wykrzyknika w rodzaju „o kurwa mać!” albo „jasna cholera!”. Zobaczysz go głównie w pisanych wiadomościach i komentarzach.

Wszystko rozumieć, niewiele mówić

Twoje słownictwo bierne powinno sięgać aż do poziomu 5. Te słowa pojawiają się w filmach, piosenkach i przyśpiewkach stadionowych, a Ty musisz wiedzieć, kiedy rozmowa zmieniła ton. Słownictwo czynne może być dużo krótsze. Moja własna zasada po kilku latach tutaj: poziom 1 z każdym, poziom 2 z przyjaciółmi, poziom 3 dopiero wtedy, gdy ci przyjaciele pierwsi go przy mnie użyją, poziom 4 nigdy, a poziom 5 nawet nie w myślach.

Wypróbuj w Falando: Real Talk ćwiczy słuch na fragmentach nagrań, w których Brazylijczycy mówią naturalnie. Kiedy jakaś reakcja zwróci Twoją uwagę, odtwórz ją jeszcze raz i wsłuchaj się w ton, zanim zdecydujesz, co znaczyła. Foda może znaczyć dwie przeciwne rzeczy, a głos zwykle podpowiada, którą.

A kiedy następnym razem brazylijski przyjaciel nauczy Cię nowego słowa podczas meczu pelada, zapytaj, z którego jest poziomu, zanim wypróbujesz je przy stole jego matki.