De aantonende wijs geeft meestal feiten, gebeurtenissen en beweringen weer.
De aanvoegende wijs komt meestal voor bij onzekerheid, verlangen, beoordeling, voorwaarde of inhoud die niet als feit wordt gesteld.
De gebiedende wijs drukt bevelen, uitnodigingen en instructies uit.
Aspect gaat over de vraag of de handeling wordt gezien als voltooid, voortgaand, gewoonte, beginnend, herhaald of net afgerond.
De Portugese tijdskeuze weerspiegelt vaak tegelijk wijs en aspect, niet alleen een tijdstip op de kalender.
Hetzelfde moment kan met verschillende aspectuele interpretaties worden uitgedrukt.
Wijs en aspect verklaren waarom werkwoordsvormen die op elkaar lijken, zich in een tekst verschillend kunnen gedragen.