A1 (Początkujący)Lekcja 1: Rodzaj, liczba i rodzajniki
Portugalskie rzeczowniki są albo rodzaju męskiego, albo żeńskiego — większość słów zakończonych na -o jest rodzaju męskiego, a większość kończących się na -a żeńskiego. Ta z pozoru prosta zasada kryje jednak sporo zaskakujących wyjątków, dzięki którym portugalski potrafi mile zaskoczyć.
Każdy rzeczownik w portugalskim ma rodzaj (męski lub żeński)
Zakończenia -o = zwykle męski (o livro, o carro)
Zakończenia -a = zwykle żeński (a mesa, a casa)
Rodzajniki muszą pasować: o/um (męski), a/uma (żeński)
Przymiotniki muszą się zgadzać: gato preto, gata preta
Niektóre słowa na -a są męskie: o problema, o dia
Niektóre słowa na -o są żeńskie: a foto, a moto
Przedmioty też mają rodzaj — tu chodzi o gramatykę, nie o biologię
rodzaj męski: o/um + rzeczownik (zwykle -o) | rodzaj żeński: a/uma + rzeczownik (zwykle -a)
Zarejestruj się, aby zapisywać postępy, wykonywać ćwiczenia i odblokować całą treść gramatyczną.
Rodzaj to kręgosłup portugalskiego — kształtuje rodzajniki, przymiotniki, a nawet imiesłowy w prawie każdym zdaniu. W barze nie zamówisz „um cerveja" (jest „uma cerveja"), nie pochwalisz „a amigo" (jest „o amigo"), nie powiesz „o problema está resolvida" (jest „resolvido"). Każdy rzeczownik — od porannej kawy (męski!) po babcię (żeński!) — ma rodzaj, który rządzi otaczającymi go słowami. Dla Polaka koncepcja sama w sobie nie jest nowa (też mamy rodzaje), ale dopasowania portugalskie są inne niż polskie, więc trzeba wyrobić sobie nowy odruch. Oswój się z tym na początku, a reszta brazylijskiego portugalskiego zacznie układać się w spójną całość.
Wyobraź sobie portugalskie rzeczowniki jako Drużynę Męską albo Drużynę Żeńską — drużyny nijakiej tu nie ma, a każde słowo musi wybrać stronę! W odróżnieniu od polskiego, gdzie mamy aż trzy rodzaje (męski, żeński i nijaki), portugalski upraszcza sprawę do dwóch. Tyle że granice biegną zupełnie inaczej niż po polsku: portugalska mesa (stół) jest żeńska, choć polski „stół" jest męski, a livro (książka) jest męska, mimo że polska „książka" jest żeńska.
o livro (książka)
o carro (samochód)
o menino (chłopiec)
o gato (kot)
um copo (szklanka)
„Um café e uma água, por favor" (Kawę i wodę poproszę)
„O bolo está gostoso" (Ciasto jest pyszne)
„A conta, por favor" (Rachunek poproszę)
„Você tem um cardápio?" (Macie menu?)
„Quanto custa o sapato?" (Ile kosztuje but?)
„A camisa é bonita" (Koszula jest ładna)
„Eu quero um presente" (Chcę prezent)
„A loja está fechada" (Sklep jest zamknięty)
Słowa zakończone na -ão nie pasują do reguły -o/-a — mają własny wzorzec:
Konkretne rzeczowniki na -ão są zwykle męskie: o limão (cytryna), o mamão (papaja), o coração (serce), o pão (chleb)
Abstrakcyjne rzeczowniki na -ção / -são / -ssão są niemal zawsze żeńskie: a ação (działanie), a canção (piosenka), a decisão (decyzja)
Niektóre słowa zmieniają znaczenie razem z rodzajem:
o cabeça (przywódca) vs a cabeça (głowa)
o capital (kapitał finansowy) vs a capital (stolica)
o rádio (odbiornik radiowy) vs a rádio (stacja radiowa)
o grama (gram) vs a grama (trawa)
Słowa zakończone na -ma, takie jak problema, sistema, tema, programa, drama i idioma, trafiły do łaciny ze starożytnej greki, gdzie gramatycznie były nijakie. Gdy łaciński rodzaj nijaki zlał się w językach romańskich z męskim i żeńskim, portugalski przypisał te greckie zapożyczenia do męskiego — i dlatego dziś mówimy „o problema", a nie „a problema". Męskie o dia (dzień) ma inną historię: sięga łacińskiego dies, męskiego rzeczownika, mimo że dziś kończy się na -a.
Źródło: Portuguese grammar (Wikipedia).
Klasyczna łacina miała trzy rodzaje gramatyczne — męski, żeński i nijaki — ale rodzaj nijaki stopniowo zanikał w łacinie ludowej i jej romańskich potomkach. Portugalski odziedziczył tylko dwa, dlatego każdy współczesny rzeczownik musi wybrać stronę. Co ciekawe, niektóre dawne łacińskie formy nijakie w liczbie mnogiej przetrwały w portugalskim jako żeńskie w liczbie pojedynczej (np. a folha „liść", z łacińskiego nijakiego folia w liczbie mnogiej). Polski zachował wszystkie trzy rodzaje, więc ten skok upraszczająco-historyczny może wydać się Polakowi krokiem wstecz.
Uzyskaj pełny dostęp do lekcji gramatyki, ćwiczeń, słownictwa i spersonalizowanych powtórek dzięki darmowemu kontu Falando.
