Krótkie podsumowanie
este / esta / isto = ten tutaj, tuż przy mnie — głównie na piśmie
esse / essa / isso = ten albo tamten — to, co Brazylijczycy naprawdę mówią
aquele / aquela / aquilo = tamten, tam daleko, albo tamten z przeszłości
Znaczenie niesie słówko miejsca: esse… aqui / esse… aí / aquele… lá
Formy rodzajowe uzgadniają się z rzeczownikiem; liczba mnoga dokłada tylko -s: esses, essas, aqueles, aquelas
isto, isso, aquilo nigdy się nie zmieniają — isso to twoje uniwersalne to
Brak przypadków, ale obowiązkowe ściągnięcia z de i em: desse, nesse, daquela, disso, naquilo
Na piśmie este wskazuje w przód, a esse wstecz