Zjawiska kontaktowe i zapożyczenia

• Warstwy historyczne: rdzenne (sprzed 1500) → afrykańskie (1550–1888) → europejskie (1870–1950) → azjatyckie (od 1908) → angielskie (od lat 40. XX w.)

• Typy zapożyczeń: leksykalne (słowa), strukturalne (gramatyka), fonologiczne (dźwięki), semantyczne (znaczenia), pragmatyczne (użycie)

• Procesy adaptacji: natywizacja fonologiczna, integracja morfologiczna, werbalizacja, przypisywanie rodzaju

• Wzorce code-switchingu: wewnątrzzdaniowy, międzyzdaniowy, tag-switching, zapożyczenia okazjonalne

• Wariacja regionalna: São Paulo (japoński/włoski), Południe (niemiecki/włoski), Bahia (afrykańskie), Amazonia (rdzenne)

• Znaczenie socjolingwistyczne: zapożyczenia sygnalizują wykształcenie, kosmopolityzm albo tożsamość grupową

• Opór i akceptacja: część pożyczek w pełni się integruje, inne pozostają obce

• Cyfrowe przyspieszenie: internet tworzy natychmiastowe zapożyczenia bez adaptacji fonologicznej

Za każdym razem, gdy Brazylijczyk mówi „fazer um download", je sushi albo nazywa babcię „nonna", uczestniczy w pięciu wiekach kontaktu językowego, dzięki któremu brazylijski portugalski jest dziś jednym z najbardziej kosmopolitycznych języków świata! To nie zanieczyszczenie — to wzbogacenie, które z małego europejskiego języka uczyniło globalną hybrydę. Polacy świetnie to czują — sami przecież „lajkujemy", „skrolujemy" i „klikamy", a to dokładnie te same mechanizmy. Zrozumienie zjawisk kontaktowych pokazuje, jak Brazylijczycy nieświadomie balansują między „deletar" a „apagar", dlaczego „dar um Google" brzmi idealnie, a „fazer um Google" zgrzyta, i jak kraj zbudowany na imigracji stworzył język, który wita słowa tak, jak Brazylia wita ludzi: zamieniając je w coś jednoznacznie brazylijskiego.

Architektura kontaktu

Brazylijski portugalski doświadczył kontaktu jak żaden inny duży język świata — to nie była jedna konkista, ale ciągłe fale kontaktu trwające ponad 500 lat:

Historyczne warstwy kontaktu

1. Substrat rdzennych języków (sprzed 1500 r. do dziś)

Rodzina tupi-guarani (najbardziej wpływowa):
Jezuicka „Língua Geral" rozprzestrzeniła tupi daleko poza krąg jego pierwotnych użytkowników, na trwałe wszczepiając go w brazylijski portugalski.

Zapożyczenia leksykalne (ponad 10 000 słów):

Jedno zdanie, wiele pochodzeń

„O manager (angielski) pediu pro office-boy (angielski) comprar pizza (włoski) e yakisoba (japoński) pra galera (hiszpański?) no trampo (włoski?) em Anhangabaú (tupi)."

Warstwy tłumaczeniowe:

• Angielski: 2 słowa

• Włoski: 1–2 słowa

• Japoński: 1 słowo

• Tupi: 1 słowo

• Etymologia niejasna: 2 słowa

Brazylijski korporacyjny code-switching

Opór wobec zapożyczeń

Niektóre dziedziny zupełnie opierają się zapożyczeniom:

• Portugalski prawniczy: bez angielskiego, utrzymuje łacinę

• Nabożeństwa: zachowują formy archaiczne

• Dialekty wiejskie: tylko rdzenne i afrykańskie

• Literatura cordel: czysto portugalska

Zapożyczenia, które się nie przyjęły

Słowa, które nie chwyciły:

• „Computerador" (przegrane z „computador")

• „Cardápio digital" (przegrane z „menu")

• „Correio eletrônico" (przegrane z „email")