Czasowniki na -ir z obocznością w temacie: prefiro, durmo, sobe

• e → i tylko w formie eu: servir → eu sirvo (podaję), vestir → eu visto (ubieram się), seguir → eu sigo (idę za). Reszta trzyma e: você serve (podajesz).

• o → u tylko w formie eu: dormir → eu durmo (śpię), cobrir → eu cubro (przykrywam), tossir → eu tusso (kaszlę).

• u → o działa odwrotnie: to forma eu jest regularna, eu subo (wchodzę), a zmieniają się você sobe (wchodzisz) i eles sobem (wchodzą) — układ, którego polski nigdy nie produkuje.

• nós nie zmienia się nigdy: servimos, dormimos, subimos. Gdy akcent siedzi w końcówce, temat jest bezpieczny.

• pedir to kuzyn, nie członek rodziny: zmienia spółgłoskę, nie samogłoskę — eu peço (proszę o), você pede (prosisz o). To najbardziej „polska” forma z całego zestawu.

• Dwie formy eu mylą się codziennie: peço (proszę o) kontra posso (mogę) oraz sigo (idę za) kontra sinto (czuję).

To nie są egzotyczne czasowniki. Dormir (spać), vestir (ubierać się), pedir (zamawiać), preferir (woleć), sentir (czuć), servir (podawać) i seguir (iść za) przewijają się przez każdą rozmowę o Twoim dniu, jedzeniu i nastroju. Pomyl temat, a wyjdzie eu dormo albo eu prefero — dwa najbardziej rozpoznawalne błędy początkujących w brazylijskim portugalskim: zrozumiałe natychmiast i natychmiast obce. Sam mechanizm oboczności masz opanowany, bo polski robi to bez przerwy (prosić → proszę, brać → biorę), więc nie uczysz się zjawiska, tylko jego portugalskiego kształtu. A zmienia się właśnie forma eu — czyli ta, którą zamawiasz, prosisz i mówisz, jak się czujesz: eu peço (poproszę), eu prefiro (wolę), eu sinto (czuję). To pierwsza forma, jaka wychodzi Ci z ust w kawiarni.

1. Końcówki nie ruszają się nigdy — rusza się temat

Regularne czasowniki na -ir to część łatwa. Abrir (otwierać) trzyma ten sam temat na całej długości:

Teraz postaw obok servir (podawać). Końcówki są identyczne — -o, -e, -imos, -em. Ruszyła się wyłącznie samogłoska w środku tematu, i to raz jeden:

Przykłady w kontekście

Częste błędy

• Zostawić formę eu regularną. eu dormo to najczęstsza wpadka w całym punkcie — jest eu durmo (śpię). Zmiana gryzie wyłącznie tam, więc você dorme (śpisz) wygląda dokładnie tak, jak się spodziewasz.

• Pożyczyć kształt hiszpański. Jeśli miałeś kiedyś do czynienia z hiszpańskim, uważaj: eu prefero i eu prefiero są obydwa błędne. Portugalski podnosi samogłoskę do czystego i — eu prefiro (wolę) — i nigdy nie rozłamuje jej na ie.

• Rozciągnąć zmianę za daleko. ele pide i eles sirvem nie istnieją. W klasie e → i rusza się wyłącznie forma eu: ele pede (prosi o), eles servem (podają).

• peço kontra posso. Eu peço ajuda. (Proszę o pomoc.) pochodzi od pedir. Eu posso ajudar. (Mogę pomóc.) pochodzi od poder. Dwa różne czasowniki, które przypadkiem brzmią podobnie.

• sigo kontra sinto. Eu sigo você no Instagram. (Obserwuję Cię na Instagramie.) to seguir. Eu sinto saudade de você. (Tęsknię za Tobą.) to sentir.

• Ruszyć formę nós. nós durmimos i nós sirvimos są błędne. Forma nós jest zawsze regularna: nós dormimos (śpimy), nós servimos (podajemy). Trzyma ją akcent, który siedzi w końcówce.

• Odmieniać subir jak resztę. ele sube jest błędne; jest ele sobe (wchodzi). W tej klasie odmieńcem nie jest forma eu — i to układ, którego polska koniugacja nie zna, więc pilnuj go osobno.