Zmiany czasów w mowie zależnej

• Teraźniejszy → Niedokonany (formalnie) lub Teraźniejszy (potocznie)

• Przeszły dokonany → Zaprzeszły lub Przeszły dokonany

• Przyszły → Tryb warunkowy lub Przyszły

• Niedokonany pozostaje Niedokonanym

• Tryb łączący → Tryb łączący przeszły (formalnie)

• Brazylijska mowa często pomija przesunięcia

• Kontekst decyduje, czy przesunięcie jest potrzebne

• Pismo zachowuje tradycyjne przesunięcia

Przesunięcia czasów w mowie zależnej wyznaczają granicę między formalnym i nieformalnym brazylijskim portugalskim! Stosowanie tradycyjnych przesunięć („disse que estava") w swobodnej rozmowie brzmi sztucznie, a zachowywanie pierwotnych czasów („disse que está") w piśmie formalnym sprawia wrażenie braku wykształcenia. Ta gramatyczna lina napięta między rejestrami dotyczy wszystkiego — od maili służbowych po rodzinne wiadomości na WhatsAppie. Opanowanie obu systemów pozwala płynnie przełączać się między rejestrami i unikać skrajności brzmienia pretensjonalnego lub nieprofesjonalnego.

Tradycyjne reguły transformacji czasów

Pełna tabela przesunięć (formalnie):

Formalne przesunięcia czasów

• „Estou ocupado" → „Informou que estava ocupado"

• „Farei o possível" → „Prometeu que faria o possível"

• „Já enviei" → „Confirmou que já tinha enviado"

• „Vou pensar" → „Respondeu que ia pensar"

Zachowanie czasu potocznie

• „Tô cansado" → „Falou que tá cansado"

• „Vou sair" → „Disse que vai sair"

• „Não posso" → „Avisou que não pode"

• „Já cheguei" → „Mandou mensagem que já chegou"

Prawdy uniwersalne bez przesunięcia

Fakty naukowe pozostają w czasie teraźniejszym:

• „A Terra gira" → „Explicou que a Terra gira"

• Nie „girava" — wciąż prawdziwe

Nagłówki opierają się przesunięciu

Gazety często zachowują oryginał:

• „Presidente diz que 'vai mudar'"

• Cudzysłowy zachowują czas

Przysłowia i powiedzenia

Utarte wyrażenia nie podlegają przesunięciu: