Pretérito mais-que-perfeito composto (Czas zaprzeszły złożony)

• Tworzenie: tinha/tinham + imiesłów przeszły

• Wyraża czynność przed inną czynnością w przeszłości

• Polski odpowiednik: archaiczny czas zaprzeszły („był zrobił") = tinha feito

• Forma prosta (fizera) wymiera w Brazylii

• Forma złożona dominuje w mowie

• Imiesłów przeszły nigdy się nie zmienia (brak zgody z ter)

• Częste sygnały: já, quando, antes que, depois que

• Pokazuje przyczynę i skutek w narracjach o przeszłości

Czas zaprzeszły to twoja narracyjna supermoc – tłumaczy, dlaczego coś się stało, pokazując, co wydarzyło się wcześniej! Bez niego nie opowiesz porządnie historii („Ela estava cansada porque tinha trabalhado muito" – Była zmęczona, bo wcześniej dużo pracowała), nie wyjaśnisz problemów („O carro não funcionou porque tinha acabado a gasolina" – Samochód nie działał, bo skończyła się benzyna) ani nie uzasadnisz decyzji („Mudei de emprego porque já tinha esperado demais" – Zmieniłem pracę, bo już zbyt długo czekałem). Dobra wiadomość dla Polaków: to nasz dawny czas zaprzeszły („był zrobił") albo zwykłe „już wcześniej + czas przeszły" – znaczenie jest praktycznie identyczne. To różnica między zagmatwaną chronologią a krystalicznie czystą opowieścią, między listą przypadkowych zdarzeń a faktycznym pokazywaniem przyczyn i skutków!