Nieregularne czasowniki o wysokiej częstotliwości: Ter, Ir, Fazer

• Ter (mieć): tenho, tem, temos, têm — posiadanie, wiek, obowiązek, „jest / są".

• Ir (iść): vou, vai, vamos, vão — ruch i codzienna przyszłość (ir + bezokolicznik).

• Fazer (robić): faço, faz, fazemos, fazem — czynności i pogoda.

• Wszystkie trzy są całkowicie nieregularne — naucz się ich na pamięć (a gente → tem / vai / faz).

• Wiek wyraża się przez ter (jak polskie „mam X lat"), nie ser/estar: Tenho vinte anos.

• Pogoda i „jest / są" idą z faz / tem w 3. osobie liczby pojedynczej.

Te trzy czasowniki dźwigają na sobie ogromny ciężar codziennej komunikacji: ter odpowiada za posiadanie, wiek i obowiązki; ir za chodzenie gdzieś i codzienną przyszłość; fazer za czynności i pogodę. Dobra wiadomość dla Polaka: wiek w portugalskim wyraża się dokładnie tak jak u nas — Tenho vinte anos to po prostu „Mam dwadzieścia lat", więc tu nie ma się czego oduczać. Gorzej z pogodą — nie powiesz „jest zimno", tylko dosłownie „robi zimno" (faz frio) — i z „jest / są" w sensie istnienia, które w mowie idzie przez tem (Tem café aqui = „Jest tu kawa"). Naucz się tych konstrukcji jako gotowych zwrotów, a od pierwszych rozmów opowiesz o swoich rzeczach, planach, wieku i pogodzie.

Trzy nieregularne czasowniki, które trzeba znać

Ter (mieć), ir (iść) i fazer (robić) pojawiają się w niemal każdym portugalskim zdaniu. Są całkowicie nieregularne, więc poniższe formy warto wkuć już na początku.

Odmiana (czas teraźniejszy)

TER — mieć

• eu tenho

• você / ele / ela tem (a gente tem też — patrz Lekcja 2)

• nós temos

• vocês / eles / elas têm

IR — iść

Codzienne życie z TER

• „Eu tenho um carro." (Mam samochód.)

• „Você tem tempo?" (Masz czas?)

• „Nós temos um problema." (Mamy problem.)

• „Ela tem dois filhos." (Ona ma dwoje dzieci.)

• „Tem café aqui." (Jest tu kawa.)

Ruch i plany z IR

• „Eu vou para casa." (Idę do domu.)

• „Nós vamos ao cinema." (Idziemy do kina.)

• „Eles vão viajar amanhã." (Oni jutro wyjeżdżają w podróż.)

• „Você vai trabalhar hoje?" (Idziesz dziś do pracy?)

TER, nie HAVER, dla „jest / są"

• Formalnie / w piśmie: Há um problema.

• Codzienny brazylijski: Tem um problema. (tej używaj)

• Polskie „jest / są" w sensie istnienia staje się tem — nigdy ser ani estar: ❌ É um problema aqui. / Está um problema aqui.

IR: który przyimek?

• Ir a — szybki wypad: Vou ao cinema.

• Ir para — droga do domu / na dłużej: Vou para casa.

• Ir em — bardzo potoczny brazylijski: Vou no shopping.

Wiek nigdy nie idzie z SER ani ESTAR

• ❌ Sou vinte anos. / Estou vinte anos.

• Brazylijczycy mówią tem, a nie há: w brazylijskim portugalskim ter w dużej mierze wyparło haver w znaczeniu „jest / są" — Tem gente aqui słychać o wiele częściej niż podręcznikowe Há gente aqui. Językoznawcy opisują haver jako ograniczone dziś głównie do rejestru formalnego i pisanego, podczas gdy mówiony brazylijski niemal wyłącznie używa egzystencjalnego tem. To jedna z najwyraźniejszych cech odróżniających brazylijski portugalski od europejskiego. (Avelar, „On the emergence of TER as an existential verb in Brazilian Portuguese")

• Czas przyszły, którego prawie nikt nie używa: portugalski ma jednowyrazowy czas przyszły (farei, viajarei), ale w codziennej mowie ludzie zdecydowanie częściej sięgają po ir + bezokolicznik — vou fazer, vou viajar. Forma syntetyczna przetrwała głównie w piśmie, w mediach i w wypowiedziach oficjalnych, dlatego ir pełni też funkcję codziennego operatora przyszłości, który faktycznie usłyszysz na ulicy. (ielanguages — Portuguese Future Tense)